مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

نقش دامداران در تخریب محیط زیست مناطق کوهستانی (مورد مطالعه: دهستان باروق، شهرستان میاندوآب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور واحد میاندوآب، میاندوآب، ایران
چکیده
امروزه انسان به­واسطه فشار بر منابع محیطی و بهره­برداری غیراصولی و ناپایدار از آن موجب تشدید تخریب محیط­زیست می­شود که نه تنها مانع از تحقق توسعه­پایدار خواهد شد، بلکه آینده حیات را در زمین در معرض خطر نابودی قرار می­دهد. هدف از تحقیق حاضر بررسی اثرات فعالیت­های دامداران روستایی در تخریب محیط­زیست مناطق کوهستانی پیراشهری می­باشد. تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش توصیفی-تحلیلی و جهت جمع­آوری اطلاعات از مطالعات اسنادی و پیمایش میدانی استفاده شده است. جامعه­آماری تحقیق نیز شامل خانوارهای روستایی دارای دامداری (دام سبک) در دهستان باروق میاندوآب که در 15 کیلومتری شهر باروق قرار گرفته­اند، می­باشد. از میان روستاهای این دهستان تعداد 20 روستا در بافر 15 کیلومتری شهر باروق قرار گرفتند که طبق سرشماری سال 1395 دارای 3428 خانوار و 11575 نفر جمعیت بوده و براساس فرمول اصلاح شده کوکران تعداد 272 خانوار به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. پایایی پرسشنامه با استفاده از آزمون الفای کرونباخ 703/0 ارزیابی شد که قابلیت اعتماد بالای آن را نشان می­دهد. جهت تجزیه­و­تحلیل داده­ها و اطلاعات از آزمون­های همبستگی اسپیرمن، رگرسیون، تی­تک نمونه­ای و تحلیل محتوای تصاویر ماهواره­ای استفاده شده است. نتایج نشان داد، بین گسترش فعالیت­های دامداری بهره­برداران و تخریب محیط­زیست در ابعاد مختلف در سطح 01/0 درصد رابطه معناداری وجود دارد و فعالیت­های دامداران در شاخص­های تخریب منابع طبیعی با میزان بتای 400/0 و تخریب اراضی آبی، دیمی و باغات با بتای 366/0 بیشترین تأثیر را داشته است. چنانچه تحلیل­های فضایی با استفاده از تصاویر ماهواره لندست 8 در طی دوره 2001 الی 2019 نیز تایید کننده همین امر است. همین­طور، از میان روستاهای کوهستانی پیرامون شهر باروق؛ از نظر میزان تخریب محیط­زیست روستای گل­سلیمان­آباد با میانگین رتبه­ای 50/197 در رتبه اول و روستای چالخماز با میانگین رتبه­ای 94/183 نیز در رتبه دوم بالاترین تخریب قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

۱. احمدی، علی. حاجی‌نژاد، علی. ۱۳۸۹. "تخریب محیط‌زیست مانعی در برابر توسعه پایدار". چهارمین کنگره بین‌المللی جغرافیدانان جهان اسلام. زاهدان، ۲۷-۲۵ فروردین ۱۳۸۹.
۲. اکبرزاده، عباس. طلا، حسین. منشوری، محمد. بشیری، سعید. ۱۳۸۸. "بررسی وضعیت مدیریت پسماندهای روستایی در روستاهای شهرستان تهران". دوازدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران. تهران، ۱۴-۱۲ آبان ۱۳۸۸.
۳. آقایاری‌هیر، محسن. ولائی، محمد. ۱۳۹۶. "بررسی عوامل موثر درتخریب سکونتگاه‌های روستایی". چهارمین کنفرانس بین‌المللی برنامه‌ریزی و مدیریت. ۲-۳ خرداد ۱۳۹۶.
۴. رستگار، شفق و مجاوریان، سید مجتبی. ۱۳۹۴. "بررسی ارزش اقتصادی تولیدات دامی در نظام دامداری سنتی متکی به عرصه مرتع (مطالعه موردی: مراتع ییلاقی هزار جریب بهشهر". نشریه مرتعداری. سال ۲. شماره ۲. صص ۱۱۲ـ۱۳۰.
۵. سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری. ۱۳۹۱. مراتع ایران. قابل دستیابی در: www.nr-khr.ir
۶. شریفی‌نیا، زهرا. مهدوی حاجیلویی، مسعود. ۱۳۹۰. "نقش فقر اجتماعی و اقتصاد روستایی بر تخریب محیط زیست (مطالعه موردی مرتع ممیزی شده شوررود، بخش شیب آب شهرستان زابل) »، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره ۷۶، تهران: ۸۴-۶۷.
۷. شریفی‌نیا، زهرا. مشیری، سید رحیم. حسینی، افشارعلی. ۱۳۸۹. "نقش فقر روستایی بر توسعه پایدار (تخریب محیط‌زیست: مرتع) مطالعه موردی بخش شیب آب شهرستان زابل". فصلنامه جغرافیایی سرزمین. سال ۷، شماره ۲۶، تهران، صص. ۲۹-۱۵.
۸. شریفی‌نیا، زهرا. مهدوی حاجیلویی، مسعود. ۱۳۹۰. "نقش فقر اجتماعی و اقتصاد روستایی بر تخریب محیط‌زیست (مطالعه موردی مرتع ممیزی شده شور رود، بخش شیب آب شهرستان زابل)". فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شماره ۷۶. تهران. صص. ۸۴ـ ۷۶.
۹. صالحی، جواد. ۱۳۷۶. "کشاورزی، جنگل: سرمایه خداداد و تجدید شدنی"، اتاق بازرگانی، شماره ۱. قابل دسترس در سایت:
10. http://ensani.ir/fa/article/206662/
۱۱. صالحی، سعید. رضایی مقدم، کوروش. آجیلی، عبدالعظیم. ۱۳۸۷. "کاربرد تکنولوژی‌های نظارت عملکرد: الگویی برای کشاورزی پایدار". مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد ۴، شماره اول، تهران، صص. ۳۲ـ ۱۵.
۱۲. ضیاء‌توانا، محمد حسین، توکلی، جعفر، ۱۳۸۶. "اسکان عشایر و تخریب مراتع در استان چهارمحال و بختیاری: مطالعه موردی شهرک‌های عشایری شرمک، چلگرد و لشتر"، فصلنامه روستا و توسعه، سال ۱۰، شماره ۲، صص ۶۲ـ ۳۲.
۱۳. عصار، زهره و مسعود مسعودی، ۱۳۹۶. "ارزیابی فشار دام وتأثیر آن بر خطر بیابانزایی مطالعه موردی میاندهی فیض آباد، خراسان رضوی". نشریه مرتع و آبخیزداری (مجله منابع طبیعی ایران)، دوره ۷۰، شماره ۲، صص ۴۲۱ـ ۴۱۱.
۱۴. عزمی، آئیژ و مطیعی لنگرودی، حسن. ۱۳۹۰. "مروری بر مشکلات زیست‌محیطی روستاهای ایران و راهکارهای حل این مشکلات". مجله مسکن و محیط روستا، شماره ۱۳۳. صص ۱۱۵- ۱۰۱.
۱۵. کریمی، کبری و کرمی دهکردی، اسماعیل. ۱۳۹۵. "عدم تعادل دام و مرتع و تأثیر طرح‌های مرتعداری: مطالعه موردی در شهرستان ماهنشان". نشریه پژوهشی مرتع. سال ۱۰. شماره ۱. صص ۲۶ـ ۱۱.
۱۶. کریمی، کبری. کرمی، اسماعیل. بادسار، محمد. ۱۳۹۲. "نقش جوامع‌روستایی در حفاظت از مراتع در شهرستان ماهنشان"، فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی. جلد ۳. شماره ۱. صص ۱ـ ۲۱.
۱۷. مرکز آمار ایران. ۱۳۹۳. "سرشماری عمومی کشاورزی شهرستان میاندوآب".
۱۸. مشیری، سید رحیم و مولایی، نصرالله. ۱۳۸۶. اقتصاد کوچ نشینان ایران. انتشارات پیام نور. تهران.
۱۹. مهدوی، مسعود. ۱۳۹۱. "مقدمه‌ای بر جغرافیایی روستایی ایران". انتشارات سمت. تهران.
۲۰. ولایتی، سعدالله. کدیور، علی اصغر. ۱۳۸۵. "چالش‌های زیست‌محیطی جنگل‌ها و مراتع ایران و پیامدهای آن". مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای. شماره ۷. صص ۷۲ـ ۵۳.
۲۱. یعقوبی، جعفر و سمیعی‌الموتی، حسین. ۱۳۸۹. بررسی و تبیین تاثیر فقر روستایی بر تخریب محیط‌زیست. چهارمین همایش تخصصی مهندسی محیط‌زیست. تهران. ۱۰ و ۱۱ آبان ۱۳۸۹.
۲۲. یگانه‌پور، زهرا. روش فکر، هدایت‌اله و پسندیده، رضا. ۱۳۹۲. تاثیر واحدهای دامپروری در تولید آلاینده‌های زیست‌محیطی و گازهای گلخانه‌ای. همایش ملی آلاینده‌های کشاورزی و سلامت غذایی، چالش‌ها و راهکارهای شیوه‌های نوین در حذف آلاینده‌ها. دانشگاه رامین خوزستان.
23. Baloch, M. A., DanishKhan, Khan, S. U.-D., & Ulucak, Z. Ş. 2020. “Poverty and vulnerability of environmental degradation in Sub-Saharan African countries: what causes what?” Structural Change and Economic Dynamics. Vol 54. PP. 143-149
24. Ford, J. D., King, N., Galappaththi, E. K., Pearce, T., McDowell, G., & Harper, S. L. 2020. “The Resilience of Indigenous Peoples to Environmental Change”. One Earth, Vol 2(6). pp. 532–543.
25. Kilic, H., & Yalcin, A. S. 2020. Comparison of municipalities considering environmental sustainability via neutrosophic DEMATEL based TOPSIS. Socio-Economic Planning Sciences. pp 1-49.
26. Mailumo, S. S. Dawang, C. N. and Francis, C. 2012. “Economic analysis of cassava production in Otukpo Local government area of Benue state in Proceedings of the Farm Management Association of Nigeria held at Michael Okpara University of Agriculture”. Umudike,15 th-19 th, PP 214-216
27. Masron, T. A., & Subramaniam, Y. 2019. “Does poverty cause environmental
28. degradation? Evidence from developing countries”. Journal of Poverty. 23(1). pp 44–64.
29. Murty, M. N. 2009. “Environment, Sustainable Development and Well-being”. Oxford. 3.
30. Narain, U. Gupta, S. Van’t Veld, K. 2008. “Poverty and the environment: exploiting the relationship between household incomes, private assets, and natural assets”. Land Economics. Wisconsin. Land Economics. Vol. 84 (1). pp. 148–167
31. Olanipekun, I. O., Olasehinde-Williams, G. O., & Alao, R. O. 2019. “Agriculture and environmental degradation in Africa: The role of income”. Science of the Total Environment. Vol 692. (20). pp 60-67.
32. Schleicher, J., Schaafsma, M., Burgess, N.D., Sandbrook, C., Danks, F., Cowie, C., Vira, B. 2018. “Poorer without It? The Neglected Role of the Natural Environment in Poverty and Wellbeing”. Sustain. Dev 26. pp 83–98.
33. Sharifinia, Z. and Karim, M,H (Karim, Koshteh). 2012. “Rural Poverty and Sustainable Development (Destroying the Environment: Pasture) Case Study: The Surveyed Pasture of Khooki in Poshteab District of the Township of Zabol”. International Journal of Agriculture and Crop Sciences, Vol., No. 4 (15). pp. 1045-1054.
34. Steinfeld and Tom Wassenaar .2007. “The Role of LivestockProduction in Carbonand Nitrogen Cycles Henning". Annu. Rev. Environ. Resour. 2007. Vol 32. 271–94.
35. Zhou, Y. Li, Y., & Liu, Y. 2019. “The nexus between regional eco-environmental degradation and rural impoverishment in China”. Habitat International, Vol 96. pp 102086.