مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

ساختار نهادی کژکارکرد و گردشگری نواحی کوهستانی (مورد مطالعه: ناحیه کوهستانی رضوانشهر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانش آموخته دکتری گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
‎10.29252/gsma.1.2.1
چکیده
تحولات تکنولوژیکی و افزایش توانایی انسانی در بهره ­برداری از نواحی کوهستانی، از یک سو، و نیاز به تنوع­ بخشی اقتصادی سکونتگاه ­های انسانی مستقر در نواحی کوهستانی موجب گسترش گردشگری روستایی (در ترکیب با گردشگری طبیعی) شده است؛ که می ­تواند مکمل و مشوق فعالیت ­های مولد بوده و زمینه دستیابی به توسعه پایدار را فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف کنکاش و تحلیل اثرگذاری ساختار نهادی کژکارکرد بر نحوه گسترش و پیامدهای گردشگری در نواحی روستایی کوهستانی رضوانشهر تدوین شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام، توصیفی ـ تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را روستاهای گردشگرپذیرکوهستانی (14 روستا) ناحیه رضوانشهر  تشکیل می­ دهد. نتایج پژوهش نشان داد که  به دلیل برتری ساختار نهادی کژکارکرد، گسترش گردشگری موجب توسعه نامتوازن سکونتگاه­ های کوهستانی شده است. در حالی که این فعالیت، جمعیت­ پذیری مجدد روستاهای کوهستانی را در پی داشته است، اما به دلیل برتری ساختار نهادی کژکارکرد، گویی فضا فاقد هر نوع مدیریت، ساماندهی مناسب و رها از نظارت است. به عبارتی، ساختار نهادی کژکارکرد بازدارنده توسعه گردشگری همراه با حداکثرسازی منافع فردی و اجتماعی بوده و مسبب توسعه گردشگری در روستاهای کوهستانی به نفع شخصی و به زیان ملی است. در حالی که کوهستان ­های ایران میراث طبیعی مشترک همه ایرانیان است و حتی ­الامکان باید این میراث مشترک و ثروت با ارزش بین نسلی با وسواس خاصی مدیریت و حافظت شود؛ چرا که، آثار و عوارض بهره ­برداری غیرمنطقی و مخرب نواحی کوهستانی علاوه بر نواحی مجاور، کل جامعه را  در معرض خسارات جبران­ ناپذیر اجتماعی، اقتصادی و سیاسی قرار خواهد داد.
کلیدواژه‌ها

۱. افراخته، حسن، ۱۳۹۲. فرهنگ واژگان مخاطرات محیطی، تهران: جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی.
۲. افراخته، حسن، ریاحی، وحید، جوان، فرهاد، ۱۳۹۴. "پایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی شهرستان رضوانشهر"، جغرافیا (فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیای ایران)، ۱۳(۴۶)، ۹۳ـ۱۱۷.
۳. بهرامی، رحمت االله، ۱۳۸۹. "بررسی قابلیت‌ها و تنگناهای توسعه گردشگری روستایی در استان کردستان"، چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام، ایران، ۲۷ فروردین، زاهدان: دانشگاه سیستان و بلوچستان.
۴. پاپ‌زن، عبدالحمید، قبادی، پرستو، زرافشانی، کیومرث،گراوندی، شهپر، ۱۳۸۹، "مشکلات و محدودیت های گردشگری روستایی، با استفاده از نظریه بنیانی (مورد: روستای حریر، استان کرمانشاه)"، فصلنامه پژوهش‌های روستایی، ۱(۳)، ۲۵ـ۵۲.
۵. تقوی، مهدی، صفایی، پویان، کرد، عادله، ۱۳۹۷، "بررسی اثرات رشد گردشگری بر تولید ناخالص داخلی، نمونه موردی ایران"، فصلنامه اقتصاد کاربردی، ۸(۲۷)، ۴۹ـ۵۸.
۶. تقی‌لو، علی‌اکبر، کیانی، مصطفی، السادات کهکی، فاطمه، ۱۳۹۷، "بررسی و تحلیل اثرات اقتصادی و زیست‌محیطی گردشگری در سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: شهرستان سامان)"، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، ۸(۳۱)، ۱۰۳ـ۱۱۴.
۷. تولایی، سیمین، ریاحی، وحید، افراخته، حسن، شعبانی، احمد، ۱۳۹۲، "بررسی توانمندی‌ها و راهکارهای توسعه گردشگری روستایی در بخش کهک استان قم"، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، ۴۵(۴)، ۱۰۳ـ۱۱۸.
۸. جوان، فرهاد، افراخته، حسن، ریاحی، وحید، ۱۳۹۶، "تحلیل قابلیت‌ها و موانع متنوع‌سازی معیشت در راستای توسعه پایدار روستایی (مورد مطالعه: شهرستان رضوانشهر)"، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، ۶(۲۰)، ۸۹ـ ۱۰۶.
۹. رابینو، یاسنت لویی، ۱۳۵۷. ولایات دارالمرز ایران: گیلان، ترجمه جعفر خمامی زاده، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
۱۰. رضاقلی، علی، ۱۳۹۸، اگر نورث ایرانی بود، تهران، انتشارات نهادگرا.
۱۱. رضوانی، محمدرضا، ۱۳۹۰. برنامه‌ریزی توسعه روستایی ایران، چاپ چهارم، تهران: نشر قومس.
۱۲. ریتزر، جرج، ۱۳۹۴، "مبانی نظریه جامعه‌شناسی معاصر و ریشه‌های کلاسیک آن"، ترجمه شهناز مسمی‌پرست، تهران: انتشارات ثالث.
۱۳. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان. ۱۳۹۵، سالنامه آماری استان گیلان، معاونت آمار و اطلاعات.
۱۴. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان. ۱۳۸۷، سالنامه آماری استان گیلان، معاونت آمار و اطلاعات.
۱۵. شریف‌زاده، ابوالقاسم، مرادی نژاد، همایون، ۱۳۸۱، "توسعه پایدار و گردشگری روستایی"، ماهنامه اجتماعی اقتصادی جهاد، شماره ۲۵۱-۲۵۰، ۵۳.
۱۶. محمدی‌یگانه، بهروز، ولائی، محمد، ۱۳۹۳، "تنوع بخشی به اقتصاد روستاها جهت تحقق توسعه پایدار مورد: دهستان مرحمت آباد شمالی شهرستان میاندوآب"، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۳(۲)، ۵۴ـ۷۰.
۱۷. مرکز آمار ایران. ۱۳۹۵. سرشماری نفوس و مسکن، تهران: مرکز آمار ایران.
۱۸. مؤمنی، فرشاد، ۱۳۹۹، "دمیدن افراطی به سوداگری"، تعادل نیاز اقتصاد ایران، نهم مرداد ماه ۱۳۹۹، قایل دسترس در سایت: http://www.taadolnewspaper.ir/
۱۹. نرگسی، شهین، بابکی، روح‌اله، عفتی، مهناز، ۱۳۹۷، "بررسی رابطه بین گردشگری، رشد اقتصادی و توسعه مالی در ایران (۱۳۹۵ـ۱۳۶۸)"، فصلنامه اقتصاد مالی، ۱۲(۴۴)، ۴۱ـ۶۸.
۲۰. نصیری‌مقدم، خوش‌سیما، صدیقه، ۱۳۹۴، "گردشگری روستایی راهبردی برای توسعه پایدار روستایی در بخش خورگام شهرستان رودبار"، فصلنامه فضای گردشگری، ۴(۱۴)، ۱ـ۱۲.
۲۱. یاسوری، مجید، جوان، فرهاد، ۱۳۹۴، "تحلیل محدودیت‌های تنوع بخشی اقتصاد روستایی مورد: دهستان اشکور علیا"، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۴(۱۳)، ۱۹ـ۳۷.
22. Augustin, M., 1998, National Strategies for Rural Tourism Development and Sustainability, The experience Journal of Sustainable Tourism, Vol. 4, No. 3, PP. 3-33.
23. Shin. Inyong .2012, Income inequality and economic growth, Journal Economic Modelling, Volume 29, Issue 5, 2049–2057
24. Kumar, R.R., Loganathan, N., Patel, A., & Kumar, R.D. 2015. Nexus between Tourism Earnings and economic growth: A study of Malaysia. Quality and Quantity, 49(3), 1101–1120
25. Constantina, Pintilii Draghici Cristian, Radu-Daniela, Peptenatu Daniela, Comanescu Laura Georgiana a, Sirodoev Igor, 2015, The Role of SPA Tourism in the Development of Local Economies from Romania, Procedia Economics and Finance , 23, 1573 – 1577.