مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

سنجش سرمایه های معیشتی روستاهای مناطق کوهستانی با رویکرد معیشت پایدار (مورد مطالعه: دهستان کوه شاه، بخش احمدی ـ هرمزگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، مؤسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی، کرمانشاه، ایران.
2 عضو هیئت علمی گروه مدیریت و برنامه ریزی شهری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، جهاد دانشگاهی، تهران، ایران.
3 عضو هیئت علمی گروه اقتصاد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، جهاد دانشگاهی، تهران، ایران.
4 کارشناس‌ارشد جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، مؤسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی، کرمانشاه، ایران.
چکیده
بررسی مسئله فقر در جوامع بشری حاکی از آن است که روستاییان از فقیرترین و آسیب­پذیرین گروه­های انسانی هستند و عدم توجه به وضعیت معیشتی آنان می­تواند عدم توسعه­یافتگی در سکونتگاه­های انسانی را دو چندان نماید. به عبارتی، سرمایه‌های معیشتی اساس توانمندی و دخالت روستائیان در سرنوشت فردی و اجتماعی آنها است و شالوده اصلی توسعه جوامع را شکل می‌دهد. از این­رو، پژوهش حاضر با هدف سنجش وضعیت دارایی‌ها و سرمایه‌های معیشتی روستاهای دهستان کوهشاه بخش احمدی با رویکرد معیشت پایدار طراحی شد. بدین منظور با روش توصیفی تحلیلی و با ابزار پرسشنامه اطلاعات جامعه محلی گردآوری و مورد بررسی قرار گرفت. در مقاله حاضر، براساس چارچوب معیشت پایدار، سرمایه‌های معیشتی روستاهای کوهستانی منطقه کوهشاه مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. نتایج حاصله بیانگر آن بود که میزان دارایی و سرمایه معیشتی در زمینه‌های مختلف انسانی، مالی، فیزیکی، طبیعی، اجتماعی، در روستاهای مورد مطالعه متفاوت است و به دلیل آسیب‌پذیری در زمینه‌های مختلف در طی سال‌های اخیر از میزان دارایی‌های فیزیکی، مالی و طبیعی کاسته شده و بر میزان دارایی‌های اجتماعی و انسانی افزوده شده است.نتایج نشان داده که پایداری سرمایه‌های معیشتی یکسان نیست، سرمایه مالی و فیزیکی با میانگین 1.41 و 2.46 جزو ناپایدارترین سرمایه، و سرمایه اجتماعیو انسانی با میانگین3.68 و 3.25 پایدارترین بعد معیشت در روستاهای مورد مطالعه است. با توجه به نتایج مشخص گردید که وضعیت پایداری در سرمایه‌های معیشتی کل نیز مناسب نیست و این امر زمینه ناپایداری را در روستاهای منطقه فراهم نموده است. نگارندگان در این مقاله به دنبال بیان این نکته هستند که برای خروج ساکنین از چرخه فقر و آسیب‌پذیری و ایجاد پایداری در منطقه و توانمندسازی جامعه محلی، تنها نمی‌توان  با توجه به یک بعد (بعد اقتصادی) از زندگی موفق بود و باید به دارایی و آسیبپذیری آنها از زوایای مختلف انسانی، مالی، فیزیکی، و زیست محیطی توجه نمود. چرا که در این توانمندسازی جامعه محلی در طرح توان افزایی فقط به بعد اقتصادی آن توجه شده است.
کلیدواژه‌ها

 
۱. اصغری‌ سراسکانرود، صالح، حمید جلالیان، فرهاد عزیزپور و صیاد اصغری سراسکانرود، ۱۳۹۵، انتخاب استراتژی بهینه معیشت پایدار در مواجهه با خشکسالی با استفاده از مدل ترکیبیTOPSIS-SWOT (مطالعه موردی: مناطق روستائی بخش مرکزی شهرستان هشترود)، فصلنامه فضای جغرافیایی، شماره ۵۵، صص ۳۱۳- ۳۳۹
۲. بریمانی، فرامرز، هادی راستی و اسلام و مسعود محمدزاده، ۱۳۹۵، تحلیل عوامل جغرافیایی موثر بر معیشت خانوار در سکونتگاه های روستایی، مورد شناسی، شهرستان قصرقند، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری – منطقه‌ای، شماره ۱۸، ص ۸۵- ۹۶
۳. حاجی‌حیسنی، سمیرا، سیدحسن مطیعی لنگرودی، مجتبی قدیری معصوم و علیرضا دربان آستانه، ۱۳۹۸، تحلیل فضایی دارایی‌های معیشتی خانوارهای روستایی مطالعه موردی شهرستان بوئین زهرا، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره ۵۱، شماره ۳، صص ۶۹۳- ۷۱۴
۴. خسروزادیان، مریم، منصور غنیان و عباس عبدشاهی، ۱۳۹۵، اولویت بندی بهره‌برداری کشاورزی شهرستان بهبهان بر اساس الگوی معیشت پایدار، فصلنامه تعاون و کشاورزی، شماره ۵، پیاگی ۱۹، صص ۱۱۸- ۱۶۶
۵. دربان آستانه، علیرضا، سید حسن مطیعی لنگرودی و فزرانه قاسمی،۱۳۹۷، شناسایی و تحلیل عوامل موثر بر معیشت پایدار کشاورزان (مطالعه موردی: شهرستان شازند)، فصلنامه روستا و توسعه، سال ۲۱، شماره ۴، صص ۴۷- ۶۷
۶. سجاسی قیداری، حمداله، طاهره صادقلو و اسماعیل شکوری راد، ۱۳۹۵. سنجش سطح دارایی های معیشتی در مناطق روستایی با رویکرد معیشت پایدار، مطالعه موردی شهرستان تایباد، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال ۵، شماره ۱، ص ۱۹۷- ۲۱۶
۷. سلمانی، محمد، محمدرضا رضوانی، مهدی پورطاهری و فرزاد ویسی، ۱۳۹۰، نقش مهاجرت‌های فصلی نیروی کار در معیشت خانوارهای روستاییف مطالعه موردی: شهرستان سروآباد استان کردستان، نشریه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره ۴۳، شماره ۷۷، صص ۱۱۱-۱۲۷
۸. شهرکی، محبوبه و مریم شریف‌زاده، ۱۳۹۴، ارزیابی جایگاه آبزی پروری در معیشت پایدار روستایی کشاورزان شهرستان زاهدان، فصلنامه پژوهش‌های روستایی، دوره ۶، سال اول، صص ۹۷-۱۱۶
۹. صادق زاده، مینا، محمد صادق اللهیاری و محمد حسین انصاری، ۱۳۹۳. تحلیل سطوح دارایی های پایداری نظام شالیکاری شهرستان رشت، فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، جلد ۱، شماره ۲، صص ۸۵-۹۷
۱۰. طولابی نژاد، مهرشاد، و ابوذر پایدار ۱۳۹۷. تحلیل ارتباط استراتژی های تنوع تامین معاش با مدیریت اراضی کشاورزی (مورد: مناطق روستایی شهرستان پلدختر)، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره ۱۶، پیاپی ۵۱، صص ۱۹۷- ۲۱۸
۱۱. قدیری‌معصوم، مجتبی، محمدرضا رضوانی، محمود جمعه‌پور و حمیدرضا باغیانی. ۱۳۹۴، سطح‌بندی سرمایه‌های معیشتی در روستاهای گردشگری کوهستانی، مورد: دهستان بالا طالقان در شهرستان طالقان، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال چهارم، شماره ۲، پیاپی ۱۲، صص ۱- ۱۸
۱۲. نوروزی، مرضیه و داریوش حیاتی، ۱۳۹۵، سازه های موثر بر معیشت پایدار روستایی از دیدگاه کشاورزان استان کرمانشاه، فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، شماره ۱۱، صص ۱۲۷- ۱۴۴
13. Approaches of the UK Department for International Development (DFID), CARE, Oxfam and the
14. Carney, D., 1999, Livelihood Approaches Compared: A Brief Comparison of the Livelihoods
15. Chambers, R., 2005, Ideas for Development, Earth Scan Publication, London, Sterling VA
16. Chung, S. & Sou, L. (2012). Customer relationship management and firm performance: an empirical study of freight forwarder services. Journal of Marine Science and Technology, 20(1), 64-72.
17. Economic Change in Rural Southeast Asia: Evidence From Northern Thailand, Working PP. 1.
18. Fang, S. and Hai Yang, Sh. (2012). Relationship analysis between livelihood assets and livelihood strategies: a Heihe River basin example. Sciences in Cold and Arid Regions, 4(3): 0265-0274
19. Geran, J. M., 2000, Social Capital and Coping with Crisis: A Theoretical Framework Linking Social
20. Leio, J., Pradel,. 2016,Determinants of Household Food Access Among Small Farmers in the Andes: Examining the Path, Public Health Nutrition,Vol. 16, No. 1, PP. 139-152
21. Networks and Sustainable Livelihoods, For Growth, Crisis and Resilience: Household Responses to
22. UNDP, A Brief Review of the Fundamental Principles Behind the Sustainable Livelihood Approach
23. of Donor Agencies, in Livelihoods Connect, London: DFID