مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

بررسی اثرات ژئومورفوسایت های مناطق کوهستانی در توسعه گردشگری (مورد مطالعه: شمال غرب نیشابور ـ شهر فیروزه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
3 استادیار گروه آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
چکیده
ژئوتوریسم و ژئومورفوتوریسم رویکردی مسئولانه، حفاظتی و علمی درباره­ی پدیده­های منحصر به فرد طبیعی در چارچوپ شناسایی ژئومورفوسایت­ها است. یکی از راهبردهای ایجاد اشتغال جدید، توسعه صنعت توریسم بر مبنای پایش مکان­های طبیعی متنوع، مفرح و جاذب گردشگر با سطح دسترسی مناسب است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات ژئومورفوسایت­ها در توسعه گردشگری منطقه شمال­غرب نیشابور و شهر فیروزه استان خراسان رضوی طراحی شد. نوع تحقیق کاربردی بود و با روش توصیفی ـ تحلیلی و با فن پیمایش میدانی و تحلیل اسناد معتبر و مدل کومانسکوپتانسیل­های ژئوتوریستی شامل ژئوسایت­ها، ژئومورفوسایت­ها و نیز سایت­های فرهنگی و اقتصادی مورد ارزیابی دقیق قرار گرفت. در مجموع از 50 جاذبه گردشگری موجود در منطقه 36 ژئوسایت مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. یافته­ها نشان داد با توجه به بررسی ارزش­های کلی ژئوسایت­ها، معدن فیروزه با امتیاز 87 درصد رتبه اول، آبشار بار با امتیاز 83 در رتبه دوم و معادن نمک با امتیاز81 رتبه سوم را در توسعه گردشگری منطقه دارا هستند. در ارزیابی از 36 ژئوسایت فقط 6 مورد رتبه کمتر از 50 درصد داشته­اند و علاوه بر ژئوسایت­های طبیعی، سایت­های فرهنگی و اقتصادی نیز اهمیت زیادی در جذب گردشگری منطقه دارا بودند. این نتایج بیانگر آنست که وجود سایت­های مختلف و متنوع گردشگری در منطقه شمال­غرب نیشابور و شهر فیروزه (با قدمت هفت هزار ساله) که امکان بازدید طیف­های مختلف گردشگران را ایجاب می­کند، می­تواند حاکی از پتانسیل منطقه برای تبدیل شدن به قطب ژئوپارک و ژئوتوریسم کشوری باشد.
کلیدواژه‌ها

۱. احراری ‌روی، محی‌الدین؛ شاهرخی خرگردی، ژیلا، ۱۳۸۷. "زمین گردشگری در چابهار"، فصلنامه علوم زمین، شماره ۶۷، صص ۴۶ـ ۵۳.
۲. اربابی‌سبزواری، آزاده، ۱۳۹۳. "ارزیابی توانمندی‌ها و قابلیت‌های ژئوتوریسم در توسعه پایدار (مطالعه موردی: سراب دربند در شهرستان صحنه)". فصلنامه جغرافیای طبیعی، شماره ۲۶، صص ۷۰ـ ۴۹.
۳. ایلدرمی، علیرضا؛ محمدپناه مقدم، مهران، ۱۳۹۸. "مدلسازی تغییر مورفولوژی زمین لغزش با استفاده از مدل فلوئنت (مطالعه موردی دامنه شمالی الوند همدان)". فصلنامه پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، دوره ۷، شماره ۴ (۲۸)، صص ۱۴۱ـ ۱۲۵.
۴. آرا، هایده؛ شاهوردی قهفرخی، شعله؛ خرازی، پوریا و کیانیان، محمدکیا، ۱۳۹۳. "ارزیابی پتانسیل گردشگری لندفرم‌های انحلالی براساس مدل اصلاح شده پرالونگ (کوچین) و مدل پرالونگ (مطالعه موردی: سه غار سرآب، سیدعیسی و چهل پله در استان چهارمحال و بختیاری". فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، سال هشتم، شماره ۲۵، صص ۱۵۱ـ ۱.
۵. پروندی، جواد، ۱۳۸۹. جغرافیای طبیعی ایران، قابل دسترس در سایت:
6. http://5geography5.blogfa.com/post/30
۷. ثروتی، محمدرضا، قاسمی، افشان، ۱۳۸۷. "راهبردهای ژئوتوریسم در استان فارس". فصلنامه فضای جغرافیایی، پیاپی ۲۴، صص ۴۹ـ ۲۳.
۸. ثروتی، محمدرضا، کزازی، الهام، ۱۳۸۵. "ژئوتوریسم و فرصت های برنامه ریزی آن در استان همدان". فصلنامه فضای جغرافیایی، پیاپی ۱۶، صص ۳۸ـ۱.
۹. ثنایی‌مبین، نرگس؛ زنگنه‌اسدی، محمدعلی؛ امیراحمدی، ابوالقاسم، ۱۳۹۲. "بررسی قابلیت‌های محیطی حوضه‌های آبی دامنه جنوبی توچال برای تبدیل به ژئوپارک". فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‌ای، شماره ۹، صص ۱۱۰ـ ۹۷.
۱۰. خانی، فضیله؛ غریب‌زاده، قاسم، ۱۳۸۹. "به کارگیری مدل ریاضی در سنجش میزان موفقیت گردشگری در مناطق جغرافیایی، مطالعه موردی شهر بوشهر". جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره ۲، شماره ۴، صص ۶۳ـ ۴۹.
۱۱. رنجبریان، بهرام، زاهدی، محمد، ۱۳۸۸. شناخت گردشگری. اصفهان: انتشارات چهار باغ.
۱۲. زندمقدم، محمدرضا، ۱۳۸۸. "بررسی توانمندی‌های دشت کویر به عنوان ژئوپارک بزرگ ایران مرکزی و نقش آن در توسعه پایدار استان سمنان”. فصلنامه آمایش محیط، شماره ۶، صص ۱۱۸ـ ۹۹.
۱۳. زنگنه اسدی، محمدعلی؛ امیراحمدی، ابوالقاسم؛ شایان یگانه، علی اکبر (۱۳۹۵). نگرشی نوین در ارزیابی ژئومورفوسایت ها و ژئوسایت ها در ایران. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، شماره ، صص۶۴-۴۱.
۱۴. زنگی‌آبادی، علی؛ عیدی‌وند، لاله؛ حیدری‌پور، اسفندیار، ۱۳۹۱. "تحلیل فضایی شاخص‌های توسعه گردشگری با استفاده از مدل Topsis"، مجله جغرافیا و توسعه شهری، شماره ۱، صص ۷۳-۵۱.
۱۵. سعادتی‌فر، رضا، ۱۳۸۷. بررسی نقش پدیده‌های ژئومورفولوژی حوضه اندراب نیشابور در فعالیت‌های اقتصادی منطقه. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. گروه آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیط، دانشگاه حکیم سبزواری.
۱۶. سلمانی، محمد؛ اروجی، حسن، اوسطی، امیرصادق، رحیمی‌هرآبادی، سعید، ۱۳۹۷. ارزیابی قابلیت‌های ژئوتوریستی ژئومورفوسایت‌های مناطق خشک (مورد شناسی: مناطق کویری و بیابانی شهرستان طبس)". فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری، سال ۸، شماره ۲۸، صص ۲۵۶ـ ۲۳۵.
۱۷. شایان‌یگانه، علی اکبر؛ زنگنه اسدی، محمدعلی؛ امیراحمدی، ابوالقاسم، ۱۳۹۸. ژئوپارک: اصول و کاربرد. سبزوار: انتشارات دانشگاه حکیم سبزواری.
۱۸. شایان‌یگانه، علی اکبر؛ زنگنه اسدی، محمدعلی؛ امیراحمدی، ابوالقاسم، ۱۳۹۵. "بررسی مورفومتری گرز‌های دیو واقع در ژئوپارک پیشنهادی غرب خراسان رضوی". جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. دوره ۲۷، شماره ۴ (۶۴)، صص ۵۶ـ ۴۱.
۱۹. صالحی، صادق؛ افلاکی، زینب؛ موسی‌زاده، حسین؛ زنگی‌آبادی، زینب، ۱۳۹۵. ارزیابی ژئوسایت های گردشگری با روش فاسیلوس و نیکولاس (مطالعه موردی: روستاهای بخش چهاردانگه شهرستان ساری)". پژوهش‌های روستایی، دوره هفتم، شماره ۲ (۲۶)، صص ۳۱۵ـ ۳۰۰.
۲۰. ضرغام بروجنی، حمیده و نیک‌بین، مهنا، ۱۳۹۱. "سنجش پایدار توسعه گردشگری در جزیره کیش"، ۲۰، ۱۶۸-۱۳۷.
۲۱. قالیباف، محمدباقر، محمد شعبانی‌فرد، ۱۳۹۰. "ارزیابی و اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری برای توسعه گردشگری شهری براساس مدل‌های تصمیم‌گیری چند متغیره (مطالعه موردی: شهر سنندج)". فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره۲، صص ۱۷۳-۱۴۷.
۲۲. گلی‌مختاری، لیلا؛ بهرام آبادی، الهام؛ سلگی، لیلا، ۱۳۹۷. "بررسی تطبیقی توانمندی‌های ژئوتوریسم شهرستان الشتر با استفاده از مدل-های پرالونگ و پریرا". فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره ۵۲، صص ۹۶ـ ۶۹.
۲۳. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۵. سرشماری نفوس و مسکن، استان خرسان رضوی.
۲۴. مقصودی، مهران، عرب‌‌عامری، علیرضا، ۱۳۹۶. "ارزیابی کمّی ژئوسایت‌های نمکی استان سمنان با روش‌های بریلها و پرالونگ با تأکید بر ژئوسایت‌های غرب استان". پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دوره ۴۹، شماره ۲ (۱۰۰)، صص ۲۵۸ـ ۲۴۱.
۲۵. میرحسینی، سید محمد؛ عابدپور، زهرا؛ شاکری، فاضل، ۱۳۹۴، "قابلیت‌های زمین گردشگری (ژئوتوریسم) چشمه‌های آبگرم و معدنی ایران"، فصلنامه جغرافیای طبیعی، دوره ۸، شماره ۲۸، صص ۱۱۵ـ ۱۰۱.
۲۶. مهدوی، داوود؛ فیض‌هفشجانی، مژگان؛ آهنکوب، مریم، ۱۳۹۶. "ارزشیابی و تحلیل جاذبه‌های زمین گردشگری (ژئوتوریستی) منطقه اردل برای توسعه صنعت گردشگری با الگوی نیکولاس". فصلنامه برنامه‌ریزی فضایی، دوره ۷، شماره ۱ (۲۴)، صص ۳۹ـ ۲۱.
۲۷. نکوئی صدری، بهرام، ۱۳۹۳. مبانی زمین گردشگری با تأکید بر ایران. تهران: انتشارات سمت.
۲۸. نوحه‌گر، احمد؛ روستا، حسین؛ ریاهی، سمانه؛ بهنام‌مرشدی، حسن، ۱۳۹۴. "ارزیابی پتانسیل‌های ژئومورفوتوریستی ژئوپارک قشم با استفاده از روش پرالونگ". دو فصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران، سال سوم، شماره ۵، صص ۴۴ـ ۲۷.
۲۹. ویسی، فرهاد، نیکخواه ، چنور، ۱۳۹۷. "واکاوی نقش گردشگری در معیشت پایدار و معیشت خانوارهای روستای: بخش اورامان سرواباد" ، نشریه علمی جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال ۲۲، شماره ۶۶، صص ۳۲۹-۳۴۸.
۳۰. یمانی، مجتبی؛ رحیمی هرآبادی، سعید؛ علیزاده، محمد، ۱۳۹۱." ژئومورفوتوریسم و مقایسه‌ی روش‌های ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها در توسعه‌ی گردشگری (مطالعه‌ی موردی: استان هرمزگان)". فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، دوره ۱، شماره ۱ (۱)، صص ۱۰۴ـ ۸۳.
31. Castellani,v., 8l sala, s. 2014. Suslainable performance for tourism policy development tourism management, Tourism management, 31 pp. 871-880.
32. Garcia- melon, Monica and Gomez – Navarro Acuna- Dutra, Silvia, 2012. A combined ANP dlephi approach to evaluate sustainb le tourism, Environment impact a ssessment Review, 34, 41-50.
33. Holzar, M., 2010. Tourism and development, the berch disease, Tourism management, 32, pp. 922-933.
34. Hardy, A., Robert, j. Beeton, S. 8l pealson, l., 2002. Suntainable tourism: An over view of the concept and its position in relation to conceptualization of tourism, Journal of sustainable tourism. 80 (6), 475- 469.
35. Huange Jen- hung 8l peng, kua- Hsin 2012. Fuzzy rasch model in Topsis : A new approach for generating fuzzy numbers to assess the competitiveness of the tourism industries in asian countries, Tourism management ,33,pp. 456-465.
36. Hunter, C. 1997. Sustainable tourism as an adaptive paradigm Annals of tourism research, 24,850- 867.
37. Lee cc, chang c. 2008. Tourism development and economic growth: a closer look at panelse tourism management. Tourism management, 29: 280-292.
38. Liu, chui –Hua, Tzenge Gwo –Hshiung, lee, ming huei and lee, po-yeh. 2013. Improving metro airport connection services for tourism development: using hybrid MCD models tourism management perspectives, Tourism management, 6. 95- 107.
39. Reyenard,e. Fontana, Gkozlik, l.scapozca., 2007. A method for assessing (scintific) and (Additional values) of Geomorphosite, Geographica Helvetica jg.61 (2007) / Heft3
40. Risteskia ,M., Kocerskia , J 8l Arnoudove k. 2012. Spatial planning and sustainable tourism as basis for developing competitive tourist Destinations, Procedia and Behavioral sciences, 44, 375-386.
41. Telfer, D. 8L sharply , R., 2008. Tourism and development in the developing world, Routledge, New York.
42. Weaver, D.8l Lawton , l., 2002. Tourism management, and edition Sydney : John wiley and sons Australia
43. Yang, Y and fik, T., 2014. Spatial effects in regional tourism growth , Annals of tourism research , 46, 144-162.
44. Yildirim , B.F. 8L Ozdemir, M . 2013. Multi criteria decision making approach for evaluating tourism destinations in Turkey . Academic Journal of tourism and management researchers, 1,pp. 1-15.
45. Yildirim, O and Ozdemir, M., 2013. Multieriteria decision making approach for evaluating tourism 8l destination in Turkey. Academic Journal of tourism and management research, 1, 1-15.