مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

تحلیل چالش‌های مشارکت زنان در مدیریت نواحی روستایی (مورد مطالعه: دهستان لواسان کوچک شمیرانات)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.52547/gsma.2.2.51
چکیده
مشارکت به عنوان یکی از شاخص‌های مهم توسعه پایدار شناخته می‌شود. طی دهه‌های گذشته مشارکت زنان به شکل قابل توجهی در فرایند برنامه‌های توسعه در دستور کار قرار گرفته شده است. چراکه صاحب نظران معتقد هستند بدون مشارکت فعال زنان در تمامی عرصه‌ها هیچ توسعه‌ای کامل و پایدار نخواهد بود. هدف از پژوهش حاضر شناسایی و تحلیل مهمترین موانع و چالش‌های پیش روی مشارکت زنان در مدیریت روستاهای دهستان لواسان کوچک است. روش‌شناسی این مقاله به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و شیوه تحلیل از نوع توصیفی _ تحلیلی است. در این پژوهش به منظور گردآوری اطلاعات به صورت تلفیقی از روش‌های کتابخانه‌ای و اسنادی و روش‌های میدانی و تکمیل پرسشنامه با توجه به شاخص‌های استخراج شده از مطالعات نظری استفاده شده است که این موضوع روایی علمی شاخص‌ها را نشان می‌دهد. و جهت اعتبار سنجی گویه‌های پرسشنامه از آلفای کرونباخ(78/0) استفاده شده است. جامعه آماری در این پژوهش شامل جمعیت زنان 15 آبادی دارای سکنه در دهستان لواسان کوچک است. جمعیت زنان دهستان لواسان کوچک برابر با 2595 نفر بوده است. که از این تعداد بر اساس فرمول کوکران 334 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است و بر اساس حجم نمونه تعداد پرسشنامه‌ها در هر روستا تعیین و توزیع گردید. جهت تحلیل داده‌ها از روش تحلیل عاملی در نرم افزار SPSS استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد هشت عامل؛ ساختارهای اجتماعی، ویژگی‌های فردی زنان، عدم مهارت و آگاهی کافی، دسترسی محدود، فرهنگ و سنت، نابرابری در فرصت‌ها، محدودیت تردد و جبر و وابستگی به عنوان مهمترین موانع و چالش‌های مشارکت زنان در مدیریت روستایی دهستان لواسان کوچک شناسایی شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

۱. آگهی، حسین، بینائیان، اکرم و صابر فتاحی. ۱۳۹۶. " بررسی موانع فردی و خانوادگی مشارکت زنان در امور سیاسی و اجتماعی روستا (مورد مطالعه: شهرستان هرسین - دهستان شیرز)". فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی. جلد۴، شماره ۱. صص ۳۸-۲۱.
۲. احمدپور، امیر، علیزاده، مستانه و هادی مومنی هلالی. ۱۳۹۳. " شناسایی عوامل موثر بر مشارکت زنان روستایی در برنامه‌های آموزشی - ترویجی مراکز خدمات جهاد کشاورزی(مطالعه موردی: شهرستان آمل)". مجله پژوهش و برنامه ریزی روستایی. سال ۳، شماره ۸. صص ۴۹-۳۷.
۳. احمدوند، مصطفی و مریم شریف زاده. ۱۳۹۰. "تعیین‌کننده‌های مشارکت اجتماعی زنان روستایی (مورد مطالعه: شهرستان بویر احمد)". مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان. سال ۹، شماره ۳، صص ۱۶۶-۱۳۹.
۴. توپچی، بهروز، شهپر، گراوندی و رسمتی، فرحناز، ۱۳۹۸. "واکاوی پیشران‌های موثر بر سطوح مشارکت پذیری زنان روستایی در پیشبرد اهداف صندوق‌های اعتبارات خرد استان کردستان". فصلنامه راهبرد توسعه. سال ۱۵، شماره ۲، صص ۱۳۲-۱۰۸.
۵. خانی، فضیله و شهلا چوبچیان. ۱۳۹۱. "مناسبات جنسیتی در فضاهای روستایی و تأثیر آن بر مشارکت زنان( مطالعه مقایسه‌ای دهستان مریدان شهرستان لنگرود استان گیلان و دهستان هولی شهرستان پاوه استان کرمانشاه)". پژوهش‌های روستایی. سال سوم، شماره ۳. صص ۱۵۸-۱۳۵.
۶. خانی، فضیله و منیژه احمدی. ۱۳۸۸. "تبیین عوامل موثر بر مشارکت زنان در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی ـ اجتماعی در مناطق روستایی (مطالعه موردی: محدوده روستایی چیر ـ یامچی شهرستان زنجان)". پژوهش زنان. دوره ۷، شماره ۴. صص ۱۱۳-۹۵.
۷. خلوتی، ملیحه. ۱۳۸۸. "بررسی میزان توانمندی زنان خانه دار و عوامل موثر بر آن در شهر شیراز ۱۳۸۶". فصلنامه پژوهش‌های اجتماعی. سال دوم، شماره ۴. صص ۱۷۱-۱۵۳.
۸. دادورخانی، فضیله و سمیه سادات موسوی. ۱۳۹۹. "تحلیل عوامل موثر بر فرایند تصمیم ‌گیری در پذیرش کارآفرینی در بین زنان روستایی(مورد مطالعه: دهستان سولقان)". فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی. دوره ۱۵، شماره۱. صص ۱۸۱-۱۶۱.
۹. رحمانی فضلی، عبدالرضا، منشی‌زاده، رحمت الله، رحمانی، بیژن و جهانبخش علیپوریان. ۱۳۹۶. "تحلیل جایگاه مدیریت روستایی مبتنی بر رویکرد حکمروایی خوب در توسعه پایدار روستایی(مطالعه موردی: مقایسه بخش مرکزی کوهدشت و بخش لواسانات شمیرانات). مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. سال ششم، شماره ۱. صص ۱۵۲-۱۳۳.
۱۰. رضایی، روح الله و الهام ودادی. ۱۳۹۳. " شناسایی و تحلیل موانع مشارکت اقتصادی زنان در مناطق روستایی استان زنجان (مطالعه موردی: دهستان ابهررود)". تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. دوره ۴۵، شماره ۳. صص ۵۱۰-۵۰۱.
۱۱. روشن‌روان، حمید، صدری‌فر افسانه و سارا ابراهیمی. ۱۳۹۵. " ارزیابی عملکرد دهیاران زن در فرایند توسعه روستایی از دیدگاه روستائیان (نمونه موردی: روستای رضا آباد غربی در شهرستان شیروان)". نخستین کنگره ملی زنان موفق ایران. تهران. مرکز همایش‌های بین المللی توسعه داتیس.
۱۲. سروش مهر، هما، رفیعی، حامد، کلانتری، خلیل و حسین شعبانعلی فمی. ۱۳۸۹. "بررسی پایگاه اقتصادی و اجتماعی زنان روستایی و عوامل موثر بر بهبود آن مطالعه موردی: شهرستان همدان". فصلنامه پژوهش‌های روستایی. دوره ۱. شماره۱. صص ۱۶۶-۱۴۳.
۱۳. سعدی، سیما. ۱۳۹۹. " نقش منظر طبیعی و فرهنگی سکونتگاه‌های کوهستانی در شکل گیری هویت روستایی(مورد مطالعه: شهرستان مریوان)". فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی. سال اول، شماره ۳. صص ۳۵-۱۹.
۱۴. سعدی، حشمت اله، یعقوبی فرانی، احمد، زلیخائی سیار، لیلا و فاطمه قهرمانی. ۱۳۹۶. " تحلیل موانع و محدودیت‌های اشتغال زنان روستایی(مطالعه موردی: شهرستان تویسرکان)". مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. سال ۶، شماره ۱. صص ۴۸-۳۵.
۱۵. شعبانعلی فمی، حسین، جعفری، فاطمه، سواری، مسلم، شوکتی آمقانی، محمد و مهسا معتقد. ۱۳۹۸. " واکاوی سازه‌های تاثیر گذار بر بهبود مشارکت زنان روستایی در ارتقاء امنیت غذایی خانوار". زن در توسعه و سیاست. دوره ۱۷، شماره ۴. صص ۶۳۰-۶۰۳.
۱۶. صادقلو، طاهره، خوب، شادی و شیرین صاحبی. ۱۳۹۹. " بررسی تاثیرات تبعیض جنسیتی بر میزان مشارکت پذیری زنان روستایی(منطقه مورد مطالعه: دهستان‌های گلمکان و رادکان شهرستان چناران)". زن در توسعه و سیاست. دوره ۱۸، شماره ۱. صص ۵۳-۲۳.
۱۷. صدر موسوی، میرستار، کریم‌زاده، حسین و عقیل خالقی. ۱۳۹۵. " تحلیلی بر عوامل مشارکت پایین زنان روستایی در نیروی کار با استفاده از روش آمیخته مورد: دهستان سینا در شهرستان ورزقان". فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. سال ۵، شماره ۲. صص ۲۰-۱.
۱۸. طالب، مهدی و زهره نجفی اصل . ۱۳۸۶. "پیامد اعتبارات خرد روستایی بر توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار: نگاهی به نتایج طرح حضرت زینب کبری(س) در روستاهای بویین زهرا".‎ روستا و توسعه. دوره ۱۰، شماره ۳. صص ۲۵-۱.
۱۹. علی بیگی، امیرحسین و سوده گلابی. ۱۳۹۲. " تحلیل میزان مشارکت زنان روستایی شهرستان فلاورجان در تعاونی‌ها: کاربرد نردبان مشارکت شری آرنستین". فصلنامه علمی - پژوهشی زن و جامعه. سال چهارم. شماره ۴. صص ۴۴-۲۱.
۲۰. عزیزپور، فرهاد و رقیه شمسی. ۱۳۹۳. "نقش عوامل محیطی در سازمان فضایی سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی: دهستان لواسان کوچک". نشریه اطلاعات جغرافیایی(سپهر). شماره ۸۹. صس ۱۱۲-۱۰۶.
۲۱. عنابستانی، علی اکبر، جوان، جعفر و سحر احمدزاده. ۱۳۹۱. " بررسی رابطه بین ویژگی‌های فردی زنان و مشارکت آنان در فرایند توسعه روستایی(مطالعه موردی: دهستان درزآب - شهرستان مشهد)". مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. سال۳، شماره ۱۲. صص ۷۸-۶۱.
۲۲. فاضل نیا، غریب و رضوان هاشمی. ۱۳۹۴. " تحلیل باورهای اجتماعی – فرهنگی بازدارنده مشارکت زنان روستایی در فرایند برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی: شهرستان رستم". فصلنامه علمی - پژوهشی زن و جامعه. سال ششم، شماره ۱. صص ۶۶-۴۱.
۲۳. قاسمی، وحید و زهرا ذاکری. ۱۳۸۹. " تحلیل تطبیقی نگرش سیاسی زنان و مردان در شهر اصفهان (از محافظه کاری تا آزادی خواهی)". زن در توسعه و سیاست. دوره ،. شماره ۲.صص ۳۰-۷.
۲۴. قنبری، یوسف، حجاریان، احمد، انصاری، رحیمه و فاطمه کیانی. ۱۳۹۱. "شناسایی عوامل و موانع مشارکت زنان روستایی در فعالیت‌های کشاورزی(مطالعه موردی: شهرستان فریدونشهر)". مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. شماره دوم. صص ۸۸-۷۱.
۲۵. کاویانی راد، مراد، ایرانی هریس صیاد و محمد بی نیاز. ۱۳۹۹. "سنجش سطوح توسعه یافتگی شهرستان‌های استان کردستان و ارتباط آن با مخاطرات انسانی". فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی. سال اول، شماره ۴. صص ۶۷-۵۱.
۲۶. کتابی، محمود، یزدخواستی، بهجت و زهرا فرخی راستایی . ۱۳۸۲. "توانمندسازی زنان برای مشارکت در توسعه". زن در توسعه و سیاست(پژوهش زنان). دوره ۱. شماره ۷. صص ۳۰-۵.
۲۷. مطیعی‌لنگرودی، سیدحسن. ۱۳۹۲. "برنامه‌ریزی روستایی با تاکید بر ایران". چاپ ششم. مشهد. انتشارات: جهاد دانشگاهی.
۲۸. مهربخش، زهرا و عیسی پور رمضان. ۱۳۹۶. "عملکرد دهیاران زن در فرایند توسعه روستایی (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان رشت)". جغرافیا (فصلنامه علمی – پژوهشی و بین المللی انجمن جغرافیایی ایران). سال ۱۵، شماره ۵۵. صص ۲۱۸-۲۰۵.
۲۹. محسنی تبریزی، علیرضا، غفاری، غلامرضا، نایبی، هوشنگ و محمد عفتی. ۱۳۹۹. " تبیین جامعه شناختی مشارکت زنان در معیشت جامعه روستایی(مطالعه موردی: استان خراسان شمالی)". روستا توسعه. سال ۲۳، شماره ۹۰، صص ۱۷۹-۱۵۷.
۳۰. مرکزآمار ایران. ۱۳۹۷. سالنامه آماری استان تهران.
۳۱. مرکز آمار ایران. ۱۳۹۵. سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
۳۲. نعیمی، امیر، نجفلو، پریسا، صلاحی مقدم، نفیسه و سیده شیرین گلباز. ۱۳۹۶. " عامل‌های موثر بر مقدار مشارکت زنان روستایی گرمسار در فعالیت‌های روستایی". فصلنامه علمی - پژوهشی زن و جامعه. سال هشتم، شماره ۱. صص ۲۲-۱.
۳۳. یعقوبی فرانی، احمد، سلیمانی، عطیه، موحدی، رضا وفرزاد اسکندری. ۱۳۹۲. "تأثیر عوامل آموزشی و نهادی بر کارآفرینی زنان روستایی (مورد مطالعه: استان همدان)". فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی. سال ششم، شماره ۲. صص ۱۱۵-۱۳۴.
34. Bock, B.B. and Derkzen, P., 2007. Barriers to women's participation in rural policy making. In Gender regimes, citizen participation and rural restructuring. Emerald Group Publishing Limited.
35. Diiro, G.M., Seymour, G., Kassie, M., Muricho, G. and Muriithi, B.W., 2018. Women’s empowerment in agriculture and agricultural productivity: Evidence from rural maize farmer households in western Kenya. PloS one, 13(5), p.e0197995.
36. Handy, F., Kassam, M. and Contact, P., 2004, July. Women’s empowerment in rural India. In International Society for Third Sector Research Conference, Toronto Canada (Vol. 4, pp. 1-18).
37. Kaaria, S., Osorio, M., Wagner, S. and Gallina, A., 2016. Rural women’s participation in producer organizations: An analysis of the barriers that women face and strategies to foster equitable and effective participation. Journal of Gender, Agriculture and Food Security (Agri-Gender), 1(302-2016-4754), pp.148-167.
38. Losindilo, E., Mussa, A.S. and Akarro, R.R.J., 2010. Some factors that hinder women participation in social, political and economic activities in Tanzania. Arts and Social Sciences Journal, 4(1), pp.1-10.
39. Rahman, R.I. and Islam, R., 2013. Female labour force participation in Bangladesh: trends, drivers and barriers (No. 994834893402676). International Labour Organization.
40. World Bank,2012, Gender and Development. Women and rural development.