مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

بررسی مؤلفه‌های علّی در انسجام‌بخشی به کالبد شهر (مطالعه موردی: منطقه یک شهرداری کرج)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه شهرسازی ، دانشکده معماری و شهرسازی ، واحد قزوین ، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین ، ایران
2 استاد گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی ، واحد غرب تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
3 استاد گروه معماری و طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
4 استادیار گروه شهرسازی ، دانشکده معماری و شهرسازی ، واحد قزوین ، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین ، ایران
10.52547/gsma.2.3.23
چکیده
انسجام شهری همواره از اساسی­ترین کیفیت­های ساختاری و از اصول و مفاهیم محوری در شهرها بوده است. ساختار شهری منطقه یک کلان‌شهر کرج، با مشکلات عدیده‌ای در زمینه مشارکتی، رشد اسکان غیررسمی، مدیریتی، کالبدی، رشد بی‌رویه شهر، نبود برنامه‌ریزی منسجم و کارآمد، نابرابری توزیع درآمد، آسیب­های اجتماعی، توزیع نامناسب خدمات شهری، مشکلات زیست‌محیطی، سیاسی زدگی عملکرد مدیریت شهری و ... روبرو هستند؛ بنابراین، توجه به فضا و کالبد شهر و یافتن راه‌حل‌هایی برای برون از وضعیت موجود و نحوه انسجام‌بخشی به کالبد شهر و چگونگی کنترل و هدایت شهر از جنبه‌های مختلف از ضرورت و اهمیت خاصی برخوردار است. پژوهش حاضر باهدف بررسی و ارزیابی مؤلفه‌های علّی در انسجام‌بخشی به کالبد شهر منطقه یک شهرداری کرج تدوین شده است. روش به کار گرفته توصیفی-تحلیلی مبتنی بر منابع اسنادی-پیمایشی است. ابزار گردآوری داده­ها پرسشنامه می­باشد. شاخص‌های مؤثر بر انسجام‌بخشی کالبدی در قالب ساختار مدیریتی، مشارکت و کالبدی مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس مقادیر DI-RI در بخش کالبدی شاخص اجتماع‌پذیری فضاهای شهری تأثیرگذارترین و نماهای متحدالشکل اثرپذیرترین معیار؛ در بخش مشارکتی شاخص تطابق هرچه بیشتر تصمیمات، برنامه‌ها و فعالیت‌های مدیران شهری با خواسته و نیازهای مردم جز اثرگذارترین و افزایش مشارکت مردمی از طریق به‌کارگیری‌های مادی و معنوی آنان و استفاده از و ظرفیت توانمندی مثبت از امکانات شهروندان در راستای تنوع محیطی و کارکردی جز اثرپذیرترین معیار و در نهایت بخش مدیریتی شاخص ساماندهی بافت‌های رهاشده درون بافت‌های مرکزی شهرها و تراکم فروشی به ترتیب جز معیار تأثیرگذار و اثرپذیر شناسایی شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

۱. اردلان، نادر و لاله، بختیار، ۱۳۹۰. "حس وحدت"، ترجمه ونداد جلیلی، تهران: انتشارات علم معمار رویال.
۲. بحرینی، سیدحسین و فروغی فر، مهران،۱۳۹۵." انسجام بخشی کالبدی به محدودۀ مرکزی شهر شیراز ارائۀ راهکارهای طراحی شهری به منظور افزایش انسجام کالبدی بر اساس نظریه پیچیدگی"، هویت شهر، شماره ۲۸، سال ۹، صص ۵-۱۸.
۳. بیکن، ادموند، ۱۳۷۶. " طراحی شهرها، ترجمه فرزانه طاهری"، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
۴. تولایی، نوین، ۱۳۸۶. "شکل شهر منسجم"، تهران، انتشارات امیرکبیر.
۵. حکیمیان، پانته‌آ؛ لک، آزاده، ۱۳۹۸. "واکاوی انسجام کالبدی بازار تاریخی شهر ایرانی"، مطالعه تطبیقی بازارهای تاریخی کرمان و شیراز، فصلنامه علمی دانشگاه هنر، نامه معماری و شهرسازی، شماره ۲۳. صص ۱۳۰-۱۱۱.
۶. روشنی، پریسا، حبیبی، کیومرث و سادات سعیده زرآبادی، زهرا، ۱۳۹۶. "ارایه الگوی مفهومی انسجام بخشی شبکه فضاهای شهری و به کارگیری آن در منطقه ۶ شهر تهران"، باغ نظر، سال چهاردهم، شماره ۴۸. صص ۴۲-۳۱.
۷. رهنما، محمدرحیم، امیرفخریان، مصطفی و اجزاء شکوهی، محمد، ۱۳۹۳. "شخصی‌سازی فضا در شهر مشهد و تقابل آن با الگوی انسجام فضایی در شهر اسلامی"، خراسان بزرگ، سال پنجم، شماره ۱۵. صص ۵۹-۴۱
۸. سعیدی مفرد، ساناز، علیشاهی، سجاد و رکنی، میلاد، ۱۳۹۹، "نقش نوزایی شهری در انسجام بخشی بازارهای قدیمی در ساختار شهر (نمونه موردی: بازار سرشور مشهد)"، سومین همایش بین المللی وهفتمین همایش ملی معماری، مرمت شهرسازی و محیط زیست پایدار.
۹. علیکایی، سعیده و زمانی، صبا، ۱۳۹۴. "اصول طراحی شهری منسجم با تاکید بر کیفیات فضایی شهر"، سومین کنگره بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران، دبیرخانه دائمی کنگره بین المللی عمران ، معماری و توسعه شهری،دانشگاه‌شهید بهشتی.
۱۰. الکساندر، کریستوفر، ۱۳۹۴."سرنوشت نظم"، مترجم: رضا سیروس صبری، تهران: انتشارات پرهام نقش.
۱۱. الکساندر، کریستوفر، جونیس‌ها، انینو، ارتمیس و کینگ، اینگرید، ۱۳۷۳. "تئوری جدید طراحی شهری"، ترجمه شرکت مهندسین مشاور طاش، تهران، نشر اندیشه.
۱۲. لطفی، سهند؛ شعله، مهسا و شرافتی، پریسا، ۱۳۹۶، "برنامه‌ریزی شبکه فضاهای عمومی در راستای انسجام شهری". کنفرانس بین المللی عمران، معماری و شهرسازی ایران معاصر.
۱۳. مهندسان مشاور رهپویان(۱۳۹۳)، مطالعات جامع حمل و نقل و ترافیک کرج، شماره گزارش ۲۱.
۱۴. لینج، کوین، ۱۳۸۳، " سیمای شهر"، ترجمه منوچهر مزمینی، انتشارات دانشگاه تهران.
۱۵. لینج، کوین، ۱۳۹۰. "تئوری شکل شهر"، ترجمه سید حسین بحرینی و آمنه بختیار، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
۱۶. مختارزاده، صفورا، قلعه نویی، محمود، خیرالدین، رضا، ۱۳۹۷. "کاوش الگوی مفهومی سنجش انسجام فرم و ساختار کالبدی شهر و تبیین اصول آن"، باغ نظر، دوره ۱۵، شماره ۶۶، صص ۸۰-۶۵.
۱۷. مرکز آمار ایران، نتایج عمومی سرشماری نفوس و مسکن، ۱۳۹۵.
۱۸. مهاجری، ناهید، ۱۳۸۷. "پایداری کالبدی در شهرهای سنتی ایرانی اصل انسجام و پیچیدگی در طراحی شهری- ساختار فراکتالی"، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره دهم، شماره ۳. صص ۱۲۹-۱۲۱.
20. Alexander,C. 2002. The nature of order: the phenomenon of life. California: The center for urban structure.
21. Ana Júlia, P., Antoni, R., Pedro, p., da Silva Fernando, N, 2010. Planning public spaces networks towards urban cohesion. 46th ISOCARPC.
22. Hillier, B. 1996. Cities as movement economies. Urban Design International, 1(1): 41-60.
23. Hillier, B, Penn, A, Hanson, J, Grajews ki, T & Xu, J. 1993. Natural movement: Or, configuration and attraction in urban, pedestrian movement. Environment and Planning B: Planning and Design, (20): 29-66.
24. Hillier, B, Greene, M & Desyllas, J. 2000. Self-Generated Neighbourhoods: The Role of Urban Form in the Consolidation of Informal Settlements. Urban Design International, 5 (2):61- 96.
25. King, R. 1996. Emancipating space: Geography, architecture, and urban design. New York ; London: The Guilford Press.
26. Salingaros, N, 2010, Complexity and Urban Coherence, Journal of Urban Design, 5(3), Pages 291-316.
27. Talen, E. 2009, Design by the rules: The historical underpinnings of form-based codes. Journal of the American Planning Association, 75(2),