مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

آسیب شناسی تحولات جمعیتی با ترکیب دو مدل ارزیابی آسیب (FMEA-IPA) (مورد مطالعه: استان آذربایجان غربی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
2 استاد گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
3 دانش آموخته دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
4 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
چکیده
با توجه به اینکه یکی از مولفه­های مهم در رشد اقتصادی و توسعه، جمعیت به لحاظ کمی و کیفی می­باشد، مطالعه و تحلیل تحولات ناشی از آن در راستای بهره­گیری از ظرفیت­های موجود جهت تحقق این مهم ضروری است. بدین منظور نیز تحقیق حاضر سعی داشته است ضمن بررسی آسیب­های که در جریان معکوس شدن جریان رشد جمعیت بعد از 1385 و به صدا درآمدن زنگ­ خطر سالخوردگی در آینده­ای نه­چندان دور،  اقدام به بیان شدت آسیب، احتمال وقوع آسیب و احتمال کشف و کنترل آسیب جهت تعیین سطح خطر احتمالی در چارچوب مدل FMEA شده است. همچنین جهت درک بهتر دلایل معکوس­سازی روند رشد جمعیت و تفاضل اهمیت و عملکرد سیاست­ها در چارچوب تحولات جمعیتی از مدل IPA استفاده شده است. لازم به توضیح است، از آنجا که تحقیق خبره­محور بوده ، نمونه کارشناسان با استفاده از روش هدفمند( گلوله­برفی) 20 نفر تعیین شده است. نتایج تحقیق نشان داده است که آسیب­های حاصل از تحولات جمعیتی در استان آذربایجان غربی بیانگر 29 خطر در پنج بعد بوده است که 15 خطر در سطح بارز تشخیص داده شده­اند که نیازمند اقدامات اساسای می­باشند. همچنین نتایج  بررسی اهمیت و عملکرد اقدامات در چارچوب تحولات جمعیتی نشانگر تفاضل زیادی بوده که نشانگر توجه کمتر به مولفه­های آینده­نگاری جمعیت و تحولات جمعیتی، نگرش مثبت به پنجره جمعیتی ایجاد شده به جای تهدید، توجه به سن ازدواج، شرایط اقتصادی و معیشتی، شرایط و امکانات و تسهیلات ازدواج بوده است، در حالی که می­بایست در اولویت اول سیاست­های جمعیت قرار گیرند، در حالی که تعقیب سیاست­های چون تمرکزگرایی در چارچوب شهرنشینی، سیاست­های دوره­ای و مقطعی بدون دور اندیشی چون تبلیغات فرزند کم زندگی بهتر بعد از انقلاب و تنظیم خانواده با صرف هزینه­های بالا باعث اثرات منفی  شده­اند، اگرچه تلاش­های مثبت نیز چون بهبود سلامت و بهداشت  نیز صورت گرفته­اند.
کلیدواژه‌ها

۱. اسدزاده، احمد؛ خداوردیزاده، صابر؛ بهشتی، کریم؛ شمالی، عادل ,۱۳۹۴، "بررسی تأثیر افزایش جمعیت بر تولید ناخالص داخلی سرانه ایران با استفاده از رهیافت "ARDL، مطالعات اقتصادیِ کاربردی ایران، دورۀ ۴، شمارۀ ۱۴، صص ۸۷-۶۹.
۲. امانلو، ح؛ برزگر، ا. ‌۱۳۹۵. "ارزشیابی سبک زندگی کارگزاران جمهوری اسلامی ایران با استفاده از مدل تحلیل اهمیت/ عملکرد (‌-IPA)"، الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره ۴، شماره ۷، صص ۳۴-۹.
۳. باسخا، مهدی، یاوری، کاظم؛ ناصری، علیرضا. ۱۳۹۴. "تاثیر سالمندی جمعیت بر رشد اقتصاد غیر نفتی ایران"، مجله دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دوره ۹، شماره ۲، صص ۱۳۱-۱۳۶.
۴. پروین، سهیلا؛ باقری‌پورمهر، شعله؛ علیشاهی، فاطمه. ۱۳۹۹. "تاثیر سالخوردگی جمعیت بر نابرابری توزیع درآمد در ایران"، مطالعات جمعیتی، دوره ۵، شماره ۱، ۱۰۳-۱۲۵.
۵. خانی، ریحانه؛ نصراللهی، زهرا. ۱۳۹۲، "تأثیر رشد جمعیت بر نوآوری در ایران و کشورهای منتخب در حال توسعه"، سیاست‌های راهبردی و کلان، دورۀ۱، شمارۀ۴، صص ۱۰۶-۸۷.
۶. خرمشاد، محمد باقر؛ طراح زادگان، فرخ. ۱۳۹۷، "راهبردهای جمعیتی تحکیم اقتدار و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه امنیت ملی، سال نهم، شماره دوم. صص۱۰۳-۱۲۶.
۷. دیانی، نرجس؛ کریم‌زاده، سعید. ۱۳۹۹، "تاثیر ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی در ایران با استفاده از داده‌های استانی"، مطالعات جمعیتی، دوره ۶، شماره ۱؛ صص ۲۸۹-۳۱۳.
۸. رنجبریان، رضا. ۱۳۹۸، "بررسی و تحلیل عوامل اقتصادی- اجتماعی موثر بررشد جمعیت کشور"، فصلنامه اقتصادی کاربردی، دوره ۹، شماره ۲۹. صص۲۵-۴۷.
۹. صادقی، وحید. ۱۳۹۱، "ارزیابی تاثیر تغییر ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی در ایران"، پایانامه کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، دانشگاه رازی کرمانشاه.
۱۰. صادقی، رسول. ۱۳۹۱، "تغییرات ساختاری سنی و ظهور پنجره‌ی جمعیتی در ایران پیامدهای اقتصادی و الزامات سیاستی"، مطالعه راهبردی زنان، سال چهارم، شماره ۵۵. صص ۱۴-۵۵.
۱۱. فولادی، محمد. ۱۳۹۹، "تحلیل بر پیامده‌های کاهش باروری و جمعیت در ایران، معرفت فرهنگی اجتماعی"، سال یازدهم، شماره سوم، صص ۶۹-۸۸.
۱۲. فولادی، محمد. ۱۳۹۸، "تحلیلی بر تغییر و تحولات جمعیتی در ایران؛ با تاکید بر فرصت طلایی پنجره جمعیتی"، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال دهم، شماره سوم، صص ۴۳-۶۰.
۱۳. فولادی، محمد. ۱۳۹۸، "واکاوی جایگاه جمعیت در اسلام و نگاهی به جایگاه آ در نظام اسلام"، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال دهم، شماره چهارم، صص ۴۱-۵۵.
۱۴. فولادی، محمد. ۱۳۹۲، "بازکاوی و نقد نظریه‌ها و سیاست‌های جمعیتی با تأکید بر سیاست جمعیتی اخیر ایران"، معرفت فرهنگی اجتماعی، دورۀ۴، شمارۀ ۱۴، صص ۱۷۲-۱۴۵.
۱۵. کاظمی پور، شهلا. ۱۳۸۹، "توسعه و مناسبات جمعیتی در ایران: با رویکرد آینده نگر"، فصلنامه برداشت دوم، دورۀ ۷، شمارۀ ۱۱و ۱۲، صص ۱۰۸-۷۵.
۱۶. مرادی، علی. ۱۳۹۹، "جمعیت و تحولات آن از منظر متفکران مسلمان"، مطالعات اندیشه معاصر مسلمین، سال هفتم، شماره سیزدهم، صص ۷۵-۱۰۷.
۱۷. موسوی، میرنجف؛ اق گنبد، اکرم. ۱۳۹۸،" بررسی تطبیقی باروری و سالخوردگی جمعیت در استان آذربایجان غربی"، طرح تحقیق از طرف سازمان ثبت و احوال استان آذربایجلن غربی، متصدی طرح-دانشگاه ارومیه.
۱۸. موسوی، میرنجف؛ رسولی، محمد؛ سعید پور، شراره. ۱۳۹۹، "آینده‌پژوهی در جمعیت استان آذربایجان غربی با توسعه ملی و آمایش سرزمینی"، طرح تحقیق از طرف سازمان ثبت و احوال استان آذربایجلن غربی، متصدی طرح-دانشگاه ارومیه.
۱۹. مرکز آمار ایران. ۱۳۹۵، سرشماری نفوس و مسکن، استان آذربایجان غربی
۲۰. میرهاشمی، زهرا؛ کلهری، طاهره، ۱۳۹۶، "تبیین و بررسی دیدگاه‌های مستنبط از آیات و روایات درباره سیاست راهبردی تکثیر موالید و افزایش جمعیت در اسلام"، مطالعات زن و خانواده، پژوهشکده زنان دانشگاه الزهرا (س)، دوره ۵، شماره۲، صص ۱۵۳-۱۹۲.
۲۱. نجاتی، مهدی؛ شکیبایی، علیرضا؛ غلامی، مصطفی. ۱۴۰۰، "بررسی اثر ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی و بهره‌وری در ایران"، دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، دوره ۶، شماره ۲، صص ۲۹۳-۳۱۳.
۲۲. نجاتیان، محمدحسین؛ شریفی، منصور؛ ابراهیم پور، محسن؛ زنجانی، حبیب الله؛ بقایی سرابی، علی. ۱۳۹۸، "ملاحظاتی در نقد گذار دوم جمعیت‌شناختی با نگاه به ایران"، انجمن جمعیت شناسی ایران، دورۀ۴، شمارۀ۲۷، صص ۱۱۳-۸۵.
۲۳. نوروزی، رضاعلی؛ کوهی اصفهانی، هاجر ,۱۳۹۳، "بررسی و تبیین مفهوم «انسان متعالی» از منظر قرآن کریم." پژوهشنامه معارف قرآن، دوره ۴، شماره ۱۴، صص۱۰۱-۱۳۰.
۲۴. رنجبران, رضا. ۱۳۹۸، "بررسی و تحلیل عوامل اقتصادی-اجتماعی مؤثر بر رشد جمعیت کشور". اقتصاد کاربردی، دوره ۹، شماره ۲۹، صص۲۵-۴۷.
۲۵. عباسی شوازی، محمدجلال. ۱۳۹۷، "پنجره جمعیتی و بازار کار در ایران فرصت و چالش‌ها"، اسناد جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران و رئیس موسس مطالعات جمعیتی کشور.
۲۶. ستاری فر, محمد؛ زارعی، حمیدرضا؛ شکری، نوشین ,۱۳۹۳، "اثر مهاجرت و شهرنشینی بر اشتغال غیررسمی در مناطق مختلف ایران روش شاخص‌های چندگانه-علل چندگان "(MIMIC) ، فصلنامه اقتصاد مالی، دوره ۸، شماره ۲۹، صص ۴۹-۷۰.
۲۷. صادقی، سعید. ۱۳۹۶، "تحولات جمعیتی در پرتو نتایج سرشماری ۱۳۹۵"، دیدبان امنیت ملی، شماره ۶۰، صص۳۶-۳۱.
28. Ainins,S & Hisham, Nh. 2008, Applying Importance - Performance Analysis to Information Systems, an Exploratory Case Study, J Inf Technol.
29. Angel RJ & Heffeman TW. 2008, Service Quality in Postgraduate Education, J Qual Assur Educ
30. Baby, S. 2013, AHP Modeling for Multicriteria Decision-Making and to Optimise Strategies for Protecting Coastal Landscape Resources. International Journal of Innovation, Management and Technolog.Vol.4, No.2: 1-10.
31. Bloom, D. E., Canning, D., Hu, L., Liu, Y., Mahal, A., & Yip, W. 2010. The contribution of population health and demographic change to economic growth in China and India. Journal of Comparative Economics, 38 (1), 17- 33.
32. Cruz, M. A. Ahmed 2018. On the impact of demographic change on economic growth and poverty, World Development 105: 105-95.
33. Martilla, JA. James, JC. 1977 ‌, Importance- Performance Analysis, J of Marketing
34. Smith S. Costello C. 2009, Satisfaction with a Culinary Event Utilizing Importance – Performance
35. Lauf, S., Haase, D., Kleinschmit, B. 2016, The effects of growth, shrinkage, population aging and preference
36. Lei‌, Y., Flacke, J., Schwarz, N. 2020, Does Urban planning affect urban growth pattern? A case study of Shenzhen, China, Land Use Policy: 1-13
37. Martilla, JA. James, JC. 1977‌, Importance- Performance Analysis, J of Marketing, v( 41),77-79. https://doi.org/10.2307/1250495