مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

تاثیر عوامل مهم توسعه اکوتوریسم شهری بر افزایش تاب‌آوری (مطالعه موردی: منطقه 22 تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه مدیریت محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه محیط زیست، پژوهشکده محیط زیست، مؤسسه پویندگان محیط زیست، تهران، ایران.
4 استادیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده گردشگری، تهران، ایران.
10.52547/gsma.2.4.137
چکیده
این تحقیق با هدف درک عوامل موثر بر افزایش تاب‌آوری شهری در منطقه 22 تهران و بررسی رابطه ساختاری بین این عوامل است. در این تحقیق، محدوده منطقه 22 شهرداری تهران به عنوان نمونه مطالعه موردی انتخاب شده است که علاوه بر بررسی شرایط محیطی، اجتماعی و اقتصادی منطقه، فاکتورهای موثر بر تاب‌آوری محیط‌‌زیست شهری آن نیز مورد مطالعه قرار می‌گیرد. ابتدا عوامل و ابعاد افزایش تاب‌آوری محیط زیست شهری منطقه مشخص گردید. سپس پرسشنامه‌ای تنظیم و این پرسشنامه در بین گروه خبرگان توزیع شد. با کمک نرم افزار SPSS وتحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین و آزمون تی) انجام شده است. با توجه به نتایج بدست آمده از آزمون تی نسبت به پاسخ گروه خبرگان، در هیچ یک از ابعاد ششگانه میزان معناداری یافت نشد. همچنین بر اساس نتایج رتبه‌بندی شاخص ویکور برای ابعاد موثر در تاب‌آوری در منطقه 22، شاخص اجتماعی- فرهنگی در رتبه اول با مقدار Q برار 782/0 قرار گرفت. پس از آن به ترتیب شاخص‌های زیرساختی، زیست محیطی، مدیریتی، کالبدی- ساختاری و اقتصادی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. پیش‌بینی می‌شود با از بین رفتن شیوع ویروس کرونا و سرازیر شدن دوباره گردشگران و مسافران، آسیب‌ها به حداکثر رسیده و میزان تاب‌آوری را تا حد زیادی به چالش بکشد. بر همین اساس تبلیغات و کارهای فرهنگی و آموزشی بخصوص در حال حاضر که اکثر مردم در خانه‌های خود هستند، می‌تواند بسیار مثمر ثمر برای آینده منطقه باشد.
کلیدواژه‌ها

۱. ارجمندی، رضا؛ صاوب، کیوان‌ جوزی، سید علی؛ رضایی، شیما،.، ۱۳۹۴، "تدوین استراتژی توسعه اکوتوریسم در منطقه الموت به روش SWOT"، پایداری، توسعه و محیط زیست. دوره ۲، شماره ۲، صص ۱۵-۳۱.
۲. بهتاش فرزاد، محمد رضا.، کی نژاد، محمد علی.، پیربابایی، محمد تقی.، عسگری، علی،,۱۳۹۲. "ارزیابی و تحلیل ابعاد و مولفه‌های تاب‌آوری کلان شهر تبریز"، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، شماره ۳، ص ۴۲- ۳۳.
۳. بهتاش‌فرزاد، محمدرضا،. (۱۳۹۵)، "نقش و جایگاه تاب‌آوری اجتماعی در کلیت مفهوم تاب‌آوری"، هشتمین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران
۴. بهتاش‌فرزاد. محمدرضا، کی‌نژاد. محمد علی، پیربابایی، محمد تقی. عسگری، علی، ۱۳۹۲. ارزیابی و تحلیل ابعاد و مولفه‌های تاب‌آوری کلان شهر تبریز»، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی. شماره ۳، ص ۴۲- ۳۳.
۵. پرتوی، پروین.، بهزادفر، مصطفی.، شیرانی، زهرا.، ۱۳۹۵. "طراحی شهری و تاب‌آوری اجتماعی بررسی موردی: محله جلفا اصفهان"، معماری و شهرسازی، شماره ۱۷، صص ۹۹-۱۱۶
۶. پریور، پرستو؛ فریادی، شهرزاد؛‌ یاوری، احمدرضا؛ صالحی، اسماعیل؛ هراتی، پگاه،۱۳۹۲. "بسط راهبردهای پایداری اکولوژیک برای افزایش تاب‌آوری محیط زیست شهری"، محیط‌شناسی،. سال سی و نهم، شماره ۱، صص,۱۲۳-۱۳۲.
۷. جلالیان، سید اسحاق،. ۱۳۹۷. "ارزیابی تاب‌آوری ساختاری-طبیعی کاربری اراضی شهری مطالعه موردی: منطقه ۴ کلانشهر تهران". شهر پایدار. ۱(۴)، صص ۱۰۹-۱۲۲.
۸. حسینی‌یگانه، پگاه، لطفی، حیدر، امدادی، صائب، ۱۳۹۴. "بررسی اثرات زیست‌محیطی اکوتوریسم و ارائه الگوی اکوتوریسم پایدار"، سومین همایش سراسری محیط زیست، انرژی و پدافند زیستی، تهران، ۵۸۸-۵۹۹.
۹. خاکپور، براتعلی، رمضانی، مرتضی، جوانشیر، محمد،. ۱۳۹۲. "چالش‌های مدیریت گردشگری با رویکرد اکوتوریسم و توسعه پایدار در ایران"، اولین همایش ملی مدیریت گردشگری، طبیعت‌گردی و جغرافیا.
۱۰. رجائی، سید عباس، منصوریان، حسین، سلطانی، مرضیه. ۱۴۰۰. "تحلیل فضایی تاب‌آوری شهری در برابر زلزله مطالعه موردی: منطقه یک شهر تهران". شهر پایدار. ۴ (۱). صص ۱-۱۳.
۱۱. زاهدی، شمس‌السادات،. ۱۳۸۹. مبانی توریسم و اکوتوریسم پایدار (باتکیه بر محیط زیست)، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ اول، صص. ۱-۲۳۲.
۱۲. سجادیان، ناهید و سجادیان، مهیار، ۱۳۹۰. "قابلیت‌های اکوتوریسم روستایی در مازندران (پهنه‌بندی، مدیریت حفظ و توسعه)". مدیریت شهری. ۹(۲۷)، صص ۵۹-۷۸.
۱۳. سیاح‌نیا، رومینا و عباس زاده، سارا،. ۱۳۹۶. مفاهیم تاب‌آوری در محیط زیست شهری (شهر کرج)، پانزدهمین همایش ملی ارزیابی اثرات محیط زیستی ایران، تهران. ۶۹۰-۶۹۷.
۱۴. شکوهی‌منش، محمد، یزدانی، محمدرضا، جعفری، سکینه. ۱۳۹۶. "تدوین الگوی امنیت در توسعه اکوتوریسم"، علوم و فنون نظامی، ۱۳(۴۰)، صص ۱۱۳-۱۴۱.
۱۵. فاضلی، محمد؛ جعفرصالحی، سعید،. ۱۳۹۲. "شکاف نگرش، دانش و رفتار زیست‌محیطی گردشگران"، مطالعات مدیریت گردشگری، شماره ۲۲، صص. ۱۴۲-۱۶۸.
۱۶. فتحی آشتیانی علی. ۱۳۸۹. آزمون‌های روانشناختی. تهران: انتشارات بعثت.
۱۷. کاظمی، مهدی،. ۱۳۸۵. مدیریت گردشگری، تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
۱۸. مبارکی، امید.، لاله‌پور، منیژه.، افضلی گروه، زهرا،. ۱۳۹۶. "ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب آوری شهر کرمان". جغرافیا و توسعه، ۱۵(۴۷)، صص ۸۹-۱۰۴.
۱۹. محتشمی، رهام.، ۱۳۸۹. "اکوتوریسم و نقش آن در حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار"، همایش منطقه‌ای توریسم و توسعه. یاسوج.
۲۰. مولائی‌هشتجین، نصراله.، رجبی‌کلوانی، پرویز.، ۱۳۹۰، "شناخت توان‌های محیطی گردشگری شهرستان شفت جهت توسعه اکوتوریسم"، جغرافیای طبیعی، سال چهارم، شماره ۱۴. صص ۱۲-۱.
۲۱. نصراللهی‌نیا، اعظم. مؤمنی، مهدی. صابری، حمید. احمدی، فرشته،. ۱۴۰۰. "ارزیابی تاب‌آوری و مؤلفه‌های آن در برابر مخاطرات طبیعی مطالعه موردی: شهر ایلام". شهر پایدار. ۴(۱)، صص ۱۰۵-۱۲۳.
۲۲. هاشمی، نیلوفر.، ۱۳۸۹. نقش اکوتوریسم در توسعه پایدار روستایی. روستا و توسعه، ۱۳ (۳)، صص ۱۸۸-۱۷۳.
23. Arsić. S، Nikolić. D & Živković. Z،. 2017. “Hybrid SWOT - ANP - FANP Model for Prioritization Strategies of Sustainable Development of Ecotourism”. Forest Policy and Economics, vol 80، pp.251-263.
24. Barbier، E. 2011. “The Policy Challenges for Green Economy and Sustainable Economic Development”. Natural Resources Forum. 35، 233-245.
25. Cater. E.، 2000. “Ecotourism in the World: Problems and Prospect for Sustainability”، New York، NY: John Wiley & Sons.
26. Connolly، C.، 2019. From resilience to multi-species flourishing: (Re) imagining urban-environmental governance in Penang، Malaysia، Urban Studies, 57، pp.411-422.
27. Das، Madhumita & Chatterjee، Bane. 2015. Reviews in tourism Ecotourism: A panacea or a predicament? Tourism Management Perspectives14. 3-16.
28. Grazino.P & Rizzi. P, 2016. Valncrahility and resilience in the local systems the case of Italian provinces. Since of the total environment.،553، pp.211-222.
29. Hingham، J.، 2015. Critical Issues in Ecotourism. Routledge Published، London. Pp.1-91.
30. Kiss, A., 2004. Is Community-based ecotourism a good use of biodiversity conservation funds? Trends in Ecology & Evolution, 19 (5): 232-237.
31. Kiss، A,. 2004. Is Community-based ecotourism a good use of biodiversity conservation funds? Trends in Ecology & Evolution. 19 (5): 232-237.
32. Sharifi, Ayyoob & Yamagata, Yoshiki. (2016). Urban Resilience Assessment: Multiple Dimensions, Criteria, and Indicators. 10.1007/978-3-319-39812-9_13.
33. Yun، C. EuiOh، C. & Chon، J., 2021.Applying the resilience principles for sustainable ecotourism development: A case study of the Nakdong Estuary، South Korea. Tourism Management. 83، pp.142-151.