مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

بررسی مشکلات مدیریتی منابع آب کشاورزی نواحی روستایی (مورد مطالعه: روستاهای مرکزی استان گیلان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
2 استادیار، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
3 استاد، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
چکیده
از چالش­های فراروی کشور در فرآیند توسعه، مسائل مربوط به کمبود و کیفیت منابع و مدیریت بهینه و صحیح منابع آب است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مسایل و مشکلات  مدیریت منابع آب کشاورزی روستاهای جلگه مرکزی استان گیلان به صورت پیمایشی صورت گرفته است که اهداف اختصاصی پژوهش حاضر را شناخت مسائل و مشکلات مدیریتی منابع آب کشاورزی در نواحی روستایی جلگه مرکزی استان تشکیل میدهند .ابزار اصلی تحقیق، تنظیم و تدوین پرسش­نامه می باشد که پایایی مقیاس اصلی آن از طریق آلفای کرونباخ با 89/0 تایید گردیده است و روایی آن توسط اساتید و کارشناسان مربوطه مورد تائید قرار گرفته است.در این راستا تعداد 384 نمونه با استفاده از جدول مورگان تعیین و به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. داده های گردآوری شده با استفاده از آزمون های آماری میانگین، انحراف معیار ، واریانس و تعیین بارعاملی در نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل  قرار گرفتند. نتایج تحقیق نشان داد که مسائل و مشکلات مدیریتی منابع آب کشاورزی در سه حوزه منبع آب، انتقال آب و در سطح مزرعه وجود دارد که مدیریت در هر سه حوزه، در سطح پایینی قرار دارد. در مورد منبع آب سه عامل برداشت های غیر اصولی، قوانین و برنامه ریزی های نامناسب و عدم نظارت استخراج شده است که این عوامل در مجموع969/77 درصد از کل واریانس را تبیین مینمایند. در مورد انتقال آب دو عامل، مشکلات ساختاری کانال­ها و عدم نگهداری و تعمیرات مشخص شده است که این دو عامل 57 درصد از کل واریانس را تبیین مینماید. در مورد مسائل و مشکلات در سطح مزرعه نیز دو عامل عدم مصرف بهینه آب توسط شالیکاران و عدم مناسب بودن سیستم زهکشی استخراج شده است که این عوامل 556/63 درصد از کل واریانس را تبیین می­نمایند.
کلیدواژه‌ها

Akbari, M, Dehghani sanij, H., & Mirlatifi, S.M. 2009. Impact of irrigation scheduling on agriculture water productivity. Iranian journal of irrigation and drainage, 3(1), 69-79. Sid. https://sid.ir/paper/131630/en (In Persian).
Brimnejad, V, Pikani, G. 2004. The effect of improving the efficiency of irrigation in the agricultural sector on the increase in the level of underground water, Agricultural Economics and Development, 12(47), pp. 69. 90. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/360066/ (In Persian)
Cofie, O, Amede, T. 2015. Water management for sustainable agricultural intensification and smallholder resilience in sub-Saharan Africa, Water Resources and Rural Development, 6, pp.3–11. https://doi.org/10.1016/j.wrr.2015.10.001
Dagianousi, S, 2018, Survey of Agricultural Water Resources Management in Rasht City, Master's Thesis, Faculty of Agricultural Sciences, Gilan University. (In Persian).
Heydarian, S.A. 2018, Irrigation Management Transfer: Why and How. National Irrigation and Drainage Committee of Iran. The fourth technical workshop of participation of farmers in the management of irrigation and drainage networks. (In Persian).
 
Kaur, B., Sidhu, R.S, Vatta, K., (2010) Optimal Crop Plans for Sustainable Water Use in Punjab. Agricultural Economics Research Review. 23 (2), 273-284. DOI: 10.22004/ag.econ.96936
Kazemeyeh. F, Hosseinzad. J, Dashti. G, Ghafouri. H. 2014. The analysis of effective indicators regarding agricultural development and water management of rural settlements Case: Tabriz plain. Serd 2014; 3 (8):1-18. URL: http://serd.khu.ac.ir/article-1-2010-en.html (In Persian).
Mahdavi, M, Kani. A, 2007, Villagers, another experience in the management of Iran's villages. Geographical research. 38(1).  27-39. https://jrg.ut.ac.ir/article_17755.html?lang=en (In Persian)
Maleki Nasab, A., 2020. Water demand management using system dynamics analysis. Master thesis of Isfahan University. (In Persian).
Nori, S. H., Jamshidi, A., Jamshidi, M., Hedayati Moghadam, Z., & Fathi, E. 2013. Analysis of Cultural and Social Factors Influencing Farmers' Attitudes towards Water Management (Case study: Shirvan and Chardavol County). Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 44(4), 645-655. Doi: 10.22059/ijaedr.2013.50969 (In Persian).
Panaghi, K. 2022. Sustainable development of underground water resources. Master's thesis in engineering. Amirkabir University of Technology. Faculty of Engineering. (In Persian).
Rezaie, M. R., Mohammadi, H., & Karami, A. 2013. Considering Effective Factors of Water Resources Exploitation under Various Geographical Conditions in Fars Province. Journal of Environmental Studies, 38(4), 67-78. Doi: 10.22059/jes.2013.29864 (In Persian)
Singh, A., 2016, managing the water resources problems of irrigated agriculture through geospatial techniques: An overview, Agricultural Water Management, 174(C), 2-10. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2016.04.021
Yevjevich, V., 2010, Effect of area time horizons in comprehensive and integrated waterresources management, Water Science and Technology, Vol. 31(8), 19-25. https://doi.org/10.1016/0273-1223 (95)00352-N