مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

تحلیل عملکرد مدل‌های 6 CMIPدر شبیه‌سازی دماهای کمینه و بیشینه و پیش‌نمایی تغییرات آن در نواحی کوهستانی غرب ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 صنم کوهی، دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان
2 دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی ، دانشگاه سیستان و بلوچستان
3 استاد آب و هواشناسی، جغرافیا و برنامه ریزی محیطی ، دانشگاه سیستان و بلوچستان
4 دانش آموخته دکتری، آب هواشناسی کشاورزی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری
10.22034/gsma.2025.2053939.1062
چکیده
هدف این پژوهش، آینده نگری تغییرات دماهای کمینه و بیشینه در نواحی کواهستانی غرب ایران است. این پژوهش با بهره‌گیری از داده‌های ۱۵ مدل CMIP6، تغییرات دماهای کمینه و بیشینه را در ایستگاه‌های غرب ایران تحت دو سناریوی حدواسط SSP2-4.5 و بدبینانه SSP5-8.5، در دوره‌های زمانی آینده نزدیک (۲۰۲۱-۲۰۴۰) و آینده میانه (۲۰۴۱-۲۰۶۰) مورد بررسی قرار داد. جهت انتخاب بهترین نمایه عملکردی مدل‌ها، داده‌ها در ابتدا با استفاده از روش پومرال رومرو نرمال‌سازی و در ادامه از روش آنتروپی استفاده شد. بر اساس محاسبات آنتروپی در متغیر دمای کمینه شاخص NMBD و در متغیر دمای بیشینه شاخص NRMSE که کمترین آنتروپی و بیشترین ارزش تنوع را دارا بود به عنوان شاخص مناسب برای تشخیص بهترین مدل انتخاب گردید. در ادامه به ترتیب برای دمای کمینه ACCESS-CM2، EC-Earth3، GISS-E2-2-G،FGOALS-g3 و MRI-ESM2-0 و برای دمای بیشینه NorESM2، MPI-ESM1-2-HR، MPI-ESM1-2-LR، INM-CM5-0 وINM-CM4-8 به عنوان پنج مدل‌ برتر شناسایی شد، در ادامه برای کاهش عدم قطعیت و کمینه‌سازی انحرافات مدل‌ها، روش تصحیح بایاس و میانگین وزنی جهت ریزگردانی داده‌ها به‌کار گرفته شد. نتایج نشان داد در دوره آینده نزدیک وضعیت دمایی 4/1 درجه سلسیوس و در دوره آینده دور برابر با 5/2 درجه سلسیوس نسبت به دوره مشاهداتی خواهد بود. که در این بین متغیرهای دمای کمینه و بیشینه ایستگاه سقز در هردوره زمانی بیشترین افزایش دما و ایستگاه خرم آباد کمترین افزایش دما را نشان می‌دهد. و تحلیل فضایی نشان از تأثیرپذیری بیشتر دمای کمینه و بیشینه در مناطق پرارتفاع و عرض های بالا نسبت به مناطق عرض‌های پایین و کم ارتفاع دارد.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 شهریور 1404