1
گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2
استادیار ارشد زمینشناسی، گروه مهندسی نفت و علومزمین، دانشگاه مطالعات نفت و انرژی، دهرادون، هندوستان. بخش علوم محیطی، دانشگاه ملی
10.22034/gsma.2026.2069137.1114
چکیده
در مطالعات جدید ژئومورفولوژی، تجزیهوتحلیلهای مورفومتریک بهعنوان روشی کارآمد برای شناسایی و بررسی ساختارهای زمینشناسی و الگوهای تکتونیکی معرفی شدهاند. در این مطالعه، وضعیت نسبی فعالیتهای زمینساختی در منطقه آهوران-لاشار واقعدر زون بَرافزایشی مکران در جنوب استان سیستان و بلوچستان بررسی شدهاست. دراینراستا، هشت شاخص گوناگون ژئومورفیک (نظیر پیچوخم جبهه کوهستان، نسبت پهنای کف دره به عمق دره، عدم تقارن زهکشی، درصد سطوح چندوجهی جبهه کوهستان، درصد بخشهای بریده نشده جبهه کوهستان، درصد بخشهای بریده شده جبهه کوهستان، شکل حوضه، تقارن توپوگرافی عرضی) مورد محاسبه قرار گرفت سپس یافتهها در شاخص IAT ترکیب و یکپارچه شد. علاوهبرآن، از نقشههای توپوگرافی، زمینشناسی، DEM با دقت 5/12 متر و تصاویر ماهوارهای در محیط GIS استفاده؛ و در نهایت نتایج با شواهد میدانی مطابقت داده شد. تحلیلهای انجامشده با استفاده از این شاخصها نمای بسیار واضحی از وضعیت فعالیتهای زمینساختی در منطقه ارائه داد. بهطورکلی، نتایج بهدستآمده نشان میدهند بیشترین میزان فعالیت بهترتیب در بخشهای جنوبغربی، جنوبشرقی، شمالغربی و در نهایت، شمالشرقی منطقه وجود دارد. همچنین، مقادیر کمّی محاسبهشده برای شاخصها گویای نرخ فعالیت زمینساختی در سطح متوسط تا بالا در منطقه است. بهعبارتدیگر، پس از یکپارچهسازی مقادیر شاخصهای اندازهگیریشده در شاخص واحد IAT، عدد 7/1 را بهدستآمد که برپایه آن منطقه مطالعاتی در کلاس 2 و با وضعیت فعالیت زمینساختی بالا کلاسهبندی شد. در پایان، یافتههای بهدستآمده از شاخصها با شواهد ژئومورفولوژیکی موجود در منطقه همچون جبهههای کوهستانی خطی، درههای V شکل، کجشدگی حوضهها، نسبت بالای سطوح مثلثی شکل، درصد پایین بخشهای بریدهشده و درصد بالای بخشهای بریدهنشده، مطابقت و صحتسنجی شد.