سابقه و هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر تحولات کالبدی-فضایی سکونتگاه‌های روستایی محور گردشگری شیراز-سپیدان با تأکید بر تغییرات کاربری اراضی انجام شده است، از این رو، به لحاظ هدف، کاربردی و از جنبه معرفتی دارای ماهیت عینی-ذهنی و از لحاظ روش آمیخته و استراتژی همزمان قرار دارد. مواد و روشها: به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از تئوری زمینه‌ای و دلفی در روش کیفی و از آزمون t تک نمونه‌ای در روش کمی استفاده شده است.

یافته‌ها: نتایج در بخش کمی نشان داد، تغییرات کاربری اراضی به عنوان عامل کلیدی و تعیین‌‌کننده در تحولات کالبدی-فضایی روستا‌های محور گردشگری شیراز-سپیدان عمل کرده است. این تحولات از طریق مکانیسم‌‌های پیچیده و چند‌لایه، ساختار فضایی، اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی این روستا‌ها را دگرگون ساخته است. در این بین، بر اساس نتایج در بخش کیفی با استفاده از روش تئوری زمینه‌ای، مقولات: توسعه زیرساخت‌های گردشگری، فشار بازار زمین و مسکن، سیاست‌های دولتی و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، تغییر الگوی معیشت و اقتصاد محلی و رونق کار دور و افزایش تقاضای بر مکان خلوت و طبیعت به عنوان عواملی علی، مقولات: ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی، موقعیت استراتژیک و دسترسی، سرمایه های فرهنگی و اجتماعی، شرایط جمعیتی و نیروی انسانی و پتانسیل-های اقتصادی به عنوان عوامل زمینه‌ای و مقولات: اقتصادی-معیشتی، اجتماعی-فرهنگی، محیط زیستی و کالبدی، نهادی-مدیریتی و فناورانه –زیرساختی، به عنوان عوامل مداخله‌گر مؤثر در تحولات کالبدی-فضایی سکونتگاه‌های روستایی با تأکید بر تغییرات کاربری اراضی از سوی مصاحبه‌شوندگان استخراج شد