هدف: پژوهش حاضر چارچوبی نظری و مفهومی برای مطالعه جغرافیای سیاسی شهرهای کوهستانی و ظرفیت رویکرد عمودی در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری فضایی ارائه می‌دهد. نقد هژمونی افقی در مطالعات شهری، هدف مطالعه است؛ چرا که دیدگاه دو‌بعدی فضا، منطق‌های سیاسی ویژه سکونت‌گاه‌های دارای شیب و ارتفاع را پنهان می‌سازد.

روش: این تحقیق بنیادی‑ نظری با روش تحلیل اسنادی، نظریه‌های شهرنشینی سیاره‌ای، ژئوپلیتیک عمودی، مونتولوژی شهری و اکولوژی سیاسی شهری را تلفیق کرده و منابع داخلی و خارجی را به‌صورت تفسیری بررسی می‌کند.

نتایج: یافته‌ها نشان می‌دهد، مرزهای سنتی میان «کوهستان» و «شهر» در زمینه شهرنشینی سیاره‌ای تضعیف شده و فضاهای کوهستانی از طریق شبکه‌های اکولوژیک، اقتصادی و فرهنگی در بافت‌های شهری درهم‌تنیده‌اند. همچنین، نگاه عمودی به‌عنوان یک بعد سازنده فضای سیاسی عمل می‌کند و در ساحت‌های هیدرولوژیک، حکمرانی و اقتصادی، توزیع قدرت و منابع را بر اساس شیب‌های ارتفاعی بازتولید می‌کند. شهرهای کوهستانی الگوی متمایزی از طبق‌بندی اجتماعی‑ فضایی نشان می‌دهند که ارتفاع به‌مثابه سازوکار تمایز طبقاتی و نابرابری عمل می‌کند. شهرنشینی کوهستانی فرایندی سیاسی است که مدیریت آب، هوا، زمین و مخاطرات را به میدان‌های منازعه و مطالبه حق بر کوهستان تبدیل می‌کند.

نتیجه گیری: این پژوهش به ارائه «جغرافیای سیاسی حجمی» پرداخته است؛ چارچوبی که عمودی بودن ابعاد مادی، سیاسی، اجتماعی و بوم‌شناختی را هم‌زمان مدنظر قرار می‌دهد و می‌تواند مبنای نظری سیاست‌گذاری عادلانه و توسعه پایدار در شهرهای کوهستانی باشد. گذار از نگاه افقی به نگاه عمودی، ضرورت نظری و عملی بازسازی عدالت فضایی در عصر شهرنشینی سیاره‌ای است.