هدف: ساختار کالبدی محلات یکی از عوامل مؤثر در سازمان‌یابی فضایی شهر و شکل‌گیری الگوهای فضایی است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل ساختار کالبدی محلات شهر کرج و تفسیر ارتباط آن با یکپارچگی فضایی و دلالت‌های مرتبط با عدالت فضایی است. در این راستا، شش شاخص کالبدی شامل بلوک‌بندی، نسبت توده–فضا، دانه‌بندی قطعات، سطح اشغال، تراکم ساختمانی و فشردگی بافت بررسی شد.

روش: پژوهش، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با رویکرد تحلیل فضایی است. داده‌های مکانی شامل محدوده محلات، شبکه معابر، بلوک‌ها، قطعات، ساختمان‌ها و کاربری اراضی در محیط ArcGIS پردازش شدند. محدوده مطالعه شامل ۱۲۳ محله در ۱۰ منطقه شهرداری کرج است. شش شاخص کالبدی در مقیاس محله‌ای استخراج و برای تحلیل ساختار کالبدی و تفسیر ارتباط آن با یکپارچگی فضایی بررسی شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد ساختار کالبدی محلات کرج یکنواخت نیست. بافت‌های متراکم دارای بلوک‌ها و قطعات ریزدانه، سطح اشغال، تراکم ساختمانی و فشردگی بیشتر هستند، در حالی که پهنه‌های باغی، کم‌تراکم و توسعه‌ای با بلوک‌ها و قطعات بزرگ‌تر، سطح اشغال کمتر و ساختاری پراکنده‌تر مشخص می‌شوند. این تفاوت‌ها زمینه تفسیر ارتباط میان ویژگی‌های کالبدی، یکپارچگی فضایی و دلالت‌های مرتبط با عدالت فضایی را فراهم می‌کند.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد محلات کرج از نظر ساختار کالبدی دارای تفاوت‌های فضایی هستند و ویژگی‌های کالبدی در شکل‌گیری الگوهای متفاوت سازمان فضایی نقش دارند. ازاین‌رو، برنامه‌ریزی کالبدی باید متناسب با ویژگی‌های هر پهنه شهری انجام شود. با این حال، ارزیابی مستقیم یکپارچگی فضایی و عدالت فضایی مستلزم استفاده از شاخص‌های اختصاصی هر مفهوم است.