مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

واکاوی نقش ریخت‌شناسی شهری در تبیین الگوی مصرف انرژی شهری در شهر کوهستانی یاسوج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانش آموخته دکتری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 استاد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
4 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
10.22034/gsma.2026.2096888.1190
چکیده
این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی ـ تحلیلی بوده و تحلیل داده‌های مکانی با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای ArcGIS و وزن‌دهی شاخص‌ها بر اساس مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره بهترین–بدترین (BWM) صورت گرفت.

نتایج نشان می‌دهد مصرف انرژی در یاسوج ارتباطی مستقیم و معنادار با ساختار فضایی و سازمان کالبدی شهر دارد. به طوری که رشد افقی شهر یاسوج منجر به افزایش مصرف سالانه گاز (75/226 میلیون متر مکعب)، برق (789/303 مگاوات‌ساعت) و آب (75/12میلیون متر مکعب) شده است؛ در حالی که رشد عمودی با کاهش ۱۰ درصدی مصرف، این ارقام را به ترتیب به 07/204 میلیون متر مکعب گاز، 410/273 مگاوات‌ساعت برق و 343/۴۷۸/11 متر مکعب آب کاهش می‌دهد، که این امر بر اهمیت فشردگی شهری در بهینه‌سازی مصرف تأکید دارد. بر اساس وزن‌دهی BWM، معیارهای الگوی رشد شهری با وزن 25/. تراکم شهری با وزن 20/. حمل‌ونقل با وزن 15/. اقلیم با وزن 15/. و کاربری زمین با وزن 10/. مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر تفاوت‌های فضایی مصرف انرژی هستند.

یافته‌ها نشان می‌دهد پهنه‌های شرقی و جنوب‌شرقی شهر بیشترین مقادیر شاخص مصرف انرژی را داشته و به‌عنوان کانون‌های بحرانی شناخته می‌شوند، در حالی‌که پهنه‌های مرکزی و غربی به دلیل پیوستگی فضایی، تراکم مناسب و دسترسی مطلوب به شبکه معابر، از وضعیت کارآمدتری در زمینه بهره‌وری انرژی برخوردارند. مساحت پهنه‌های طبقه‌بندی‌شده مصرف انرژی در محدوده مطالعه در بازه 1,780,774.0 تا 3,727,246.9 واحد (بر حسب واحد مساحت داده‌های پروژه) قرار دارد و بیشترین سهم مساحتی مربوط به طبقات با شدت بالاتر در بخش‌های شرقی و جنوب‌شرقی مشاهده می‌شود.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مهر 1405