مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

تحلیل روندهای زمانی و الگوهای مکانی دمای حداکثر در غرب و شمال‌غرب ایران با رویکردهای آماری و یادگیری ماشین طی دوره ۱۹۹۰–۲۰۲۴

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آب‌وهواشناسی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
3 گروه آموزشی آب و هواشناسی - دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی - دانشگاه تبریز= ایران
10.22034/gsma.2026.2097829.1193
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بررسی روندهای زمانی و الگوهای مکانی تغییرات دمای حداکثر و ارزیابی روش‌های مختلف بازسازی فضایی روندهای دمایی در غرب و شمال‌غرب ایران طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ انجام شد. همچنین، ناهمگنی مکانی گرمایش و مناسب‌ترین مدل برای برآورد روندهای دمایی بررسی شد.

روش پژوهش: داده‌های دمای حداکثر روزانه ۳۳ ایستگاه سینوپتیک پس از کنترل کیفیت و بررسی همگنی تحلیل شد. روند تغییرات دمایی با آزمون من–کندال اصلاح‌شده و برآوردگر شیب سن ارزیابی شد. بازسازی فضایی روندها با روش‌های وزن‌دهی معکوس فاصله، کریجینگ، جنگل تصادفی و تقویت گرادیان ایکس با استفاده از اعتبارسنجی متقابل مکانی انجام گرفت.

یافته‌ها: نتایج نشان داد روند افزایشی دمای حداکثر در بخش گسترده‌ای از منطقه غالب بوده و میانگین افزایش سالانه حدود ۰/۸۰ درجه سانتی‌گراد بر دهه است. بیشترین مقدار میانه شیب سن ماهانه در فوریه (۱/۲۹ درجه سانتی‌گراد بر دهه) و کمترین مقدار در نوامبر (۰/۲۵ درجه سانتی‌گراد بر دهه) مشاهده شد. مدل‌های یادگیری ماشین، به‌ویژه جنگل تصادفی و تقویت گرادیان ایکس، عملکرد مناسبی در بازسازی الگوهای فضایی روند دما نشان دادند.

نتیجه‌گیری: نتایج بیانگر گسترش گرمایش دمای حداکثر و وجود تفاوت‌های مکانی و فصلی در شدت تغییرات حرارتی منطقه است. ترکیب روش‌های آماری و یادگیری ماشین می‌تواند چارچوب مناسبی برای تحلیل تغییرات دمایی و برنامه‌ریزی سازگاری اقلیمی فراهم کند.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 آبان 1405