1
دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان
2
عضو هیئت علمی گروه جغرافیا دانشگاه لرستان
3
دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان
10.22034/gsma.2026.2098299.1195
چکیده
اقلیم کردستان عراق با داشتن طیف وسیعی از پدیدههای کارستی، تکتونیکی و هیدروژئولوژیکی، ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه پایدار مبتنی بر ژئوتوریسم دارد. اما این گونه از گردشگری در کشور عراق به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراین در این پژوهش به شناسایی، معرفی و ارزیابی پتانسیل های ژئوتوریستی با استفاده از مدل های کمی پرداخته شده است. شیوۀ گردآوری دادهها، اسنادی و پیمایشی و با استفاده از نظرات دو جامعۀ آماری کارشناسان متخصص ژئوتوریسم و گردشگران، اطّلاعات ژئومورفوسایت ها گردآوری و در نهایت با استفاده از مدل بولاتی و همکاران و تکنیک یادگیری ماشین (ML)، ارزیابی شدند. ارزیابی بر پایه مدل بولاتی آشکار ساخت که استان اربیل با تمرکز بالای جاذبههای دارای دسترسی مناسب و امکانات توسعهیافته همچون کوه کورک، آبشار گلی علیبگ و کانیون رواندوز در جایگاه پیشتاز توسعه ژئوتوریسم همگانی قرار دارد. تحلیل شاخصها بهوضوح نشان داد که ارزش علمی بالا ( SInنزدیک به ۱) لزوماً به پتانسیل کاربری بالا ( EInبالا) منجر نمیشود؛ بلکه عواملی مانند دسترسی، سطح توسعه زیرساختی، شهرت و مدیریت محلی، نقش تعیینکنندهای در تبدیل یک پدیده زمینشناختی به مقصد گردشگری مؤثر ایفا میکنند. یافتههای مدلسازی هوش مصنوعی نیز بر این امر صحه گذاشت که ارزش افزوده (AV) عمدتاً تحت تأثیر عوامل انسانی و مدیریتی است و وابستگی چندانی به نوع مورفولوژیک سایت ندارد. یافتههای مدلسازی هوش مصنوعی تأکید میکند که ((ارزش افزوده)) جاذبهها بیش از آنکه به نوع پدیده وابسته باشد، تحت تأثیر مدیریت محلی، معرفی و نمادسازی قرار دارد که در استانهای مختلف به شکل متفاوتی ظهور یافته است.