مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه روستاهای بخش لواسانات شمیرانات مبتنی بر مدل روستای هوشمند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی
2 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی
3 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/gsma.2026.2104604.1200
چکیده
تحولات فناورانه، گسترش اقتصاد دانش‌بنیان و بازآرایی ساختارهای اقتصادی–فضایی، الگوهای سنتی توسعه روستایی را به‌ویژه در نواحی پیرامون کلان‌شهرها با چالش مواجه کرده است. روستاهای پیرامونی هم‌زمان از دسترسی به بازار، سرمایه، فناوری و خدمات شهری بهره‌مند بوده و با تغییر کاربری اراضی، فشارهای جمعیتی، نابرابری فضایی و فشار بر منابع طبیعی مواجه‌اند. در این شرایط، روستای هوشمند الگویی فراتر از توسعه فناوری است که تعامل میان زیرساخت‌های فناورانه، ظرفیت نهادی، مشارکت محلی، سرمایه اجتماعی و تنوع‌بخشی اقتصادی را مورد توجه قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف کشف و آزمون عوامل مؤثر بر توسعه روستاهای بخش لواسانات شهرستان شمیرانات، به‌عنوان ناحیه‌ای پیرامون کلان‌شهر تهران، مبتنی بر مدل روستای هوشمند انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی با رویکرد آمیخته اکتشافی است. در مرحله کیفی، داده‌های حاصل از مرور ادبیات، اسناد تخصصی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با استفاده از نظریه داده‌بنیاد تحلیل و شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها شناسایی شد. در مرحله کمی، داده‌های 80 پرسشنامه با تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌یابی معادلات ساختاری بررسی شد. نتایج نشان داد ضرایب مسیر شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها به‌ترتیب 61/0، 42/0، 53/0، 53/0 و 62/0 بوده و روابط مدل در سطح 05/0 معنادار است. شاخص‌های برازش نیز کفایت مدل را تأیید کردند. یافته‌ها بیانگر آن است که هوشمندسازی روستاهای لواسانات فرایندی چندبعدی است و تحقق آن مستلزم تقویت هم‌زمان زیرساخت فناورانه، ظرفیت نهادی، مشارکت محلی و سرمایه اجتماعی است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 آبان 1405