مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی

تبیین نقش مدیریت محلی در تحولات کالبدی ـ فضایی روستاهای شهرستان رودسر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
3 استاد گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
چکیده
مدیریت روستایی از زمان شکل­ گیری و ارائه خدمات به روستائیان، نقش قابل توجه­ ای در تحولات روستاهای کشور داشته است. از این­ رو، هدف از این مقاله بررسی و تبیین نقش مدیریت محلی در تحولات کالبدی ـ فضایی روستاهای شهرستان رودسر در استان گیلان است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و شیوه جمع­آوری داده­ ها بصورت میدانی (پرسشنامه) و کتابخانه­ ای بود. جامعه آماری این پژوهش را 187 روستای شهرستان رودسر تشکیل می­ دهد که حجم نمونه با شیوه نمونه­ گیری تصادفی ـ سهمیه ­ای براساس نواحی جغرافیایی شهرستان (ساحلی، جلگه ­ای، کوهپایه­ ای و کوهستانی) محاسبه شد که مجموعاً شامل 20 درصد از روستاهایی بود که دارای دهیاری هستند. این روستاها پس از طبقه­ بندی در سه طبقه جمعیتی انتخاب شدند و در مجموع 345 پرسشنامه در سطح 36 روستا تکمیل شد. برای تحلیل داده­ ها از نرم­افزار SPSS20 و آزمون t تک نمونه ­ای استفاده شد. یافته ­ها نشان داد شهرستان رودسر نیز همانند شهرستان­ های دیگر استان گیلان دارای مدیریت در قالب دهیاری است. مردم روستا دارای کمبودها و مشکلاتی در امور نهادی و مدیریتی هستند و به طورکلی وضعیت مدیریت در روستا در حد متوسط تا بسیار خوب قرار دارد. موضوع تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی در شهرستان رودسر و حتی در اغلب نواحی استان گیلان به‌واسطۀ ماهیت انبوه و خودجوش گردشگری به وضوح قابل مشاهده است (ساخت مجتمع­ های رفاهی، پارک­ های روستایی و غیره). همچنین، بر طبق نتایج، مشارکت و همکاری روستاییان با دستگاه­ های ذیربط در نگهداری و تسطیح راه­ های واقع در حریم اراضی روستا دارای بالاترین درجه اهمیت و بهبود وضع محیط زیست روستا برای رفاه ساکنان محلی پایین­ ترین رتبه اهمیت را در نقش مدیریت محلی در تحولات کالبدی ـ فضایی روستاها داراست.
کلیدواژه‌ها

 
۱. احمدیان، رضا و حمید محمدی، ۱۳۸۹، بافت‌شناسی روستاهای کشور، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران مؤمنی، مصطفی، ۱۳۸۰، جغرافیای جهان بینی دانشگاه شهید بهشتی، تهران
۲. احمدیان، رضا؛ محمدی، حمید؛ موسوی، سیروس ۱۳۸۷، ویژگی رسمی مناطق روستایی، مجله آبادی، شماره ۵۴. . صص ۱۷-۱۵.
۳. ازکیا، مصطفی و غفاری، غلامرضا، ۱۳۸۶، توسعۀ روستایی با تأکید بر جامعۀ روستایی ایران. تهران: نشر نی.
۴. استعلاجی، محمدرضا، ۱۳۹۱، تدوین الگوی مطلوب مدیریت نوین توسعه روستایی ایران ،گاهنامه پژوهشی دانشگاه پیام نور استان چهارمحال و بختیاری. شماره ششم، ویژه نامه علوم انسانی. . ص ۱۷۶.
۵. افتخاری رکن‌الدین، عبدالرضا؛ سجاسی قیداری، حمدالله و عینالی، جمشید ، ۱۳۸۶، نگرشی نو به مدیریت روستایی با تاکید بر نهادهای تأثیرگذار، فصلنامه روستا و توسعه، سال ۱۰، شماره ۲، صص ۳۱-۱.
۶. امیر انتخابی، شهرام، ۱۳۹۲، تحولات کالبدی فضایی روستاهای ساحلی گیلان (مطالعه موردی: حوزه زیباکنار)، فصلنامه برنامه‌ریزی کالبدی ـ فضایی، دوره ۲، شماره ۴، صص ۱۲۲ـ۱۱۳.
۷. بدری، سید علی، سید عارف موسوی، ۱۳۸۸، مدیریت روستایی در ایران، انتشارات فرهنگی اشتیاق نو
۸. بدری، سید علی،۱۳۹۰، چالش‌های مدیریت روستایی در ایران و ارایه سیاست‌های راهبردی، فصلنامه رهنامه سیاستگذاری، سال دوم، شماره سوم، صص ۲۷۷-۲۴۵.
۹. بدری، سیدعلی و نعمتی، ۱۳۸۶، نیازسنجی آمـوزشی اعـضای شوراهای اسلامی روستایی (پژوهشی دراستان‌های اصفهان، همدان و لرستان). تهران وزارت جهاد کشاورزی.
۱۰. پوررمضان، عیسی، علینقی پور، عیسی، ۱۳۹۵، عملکرد دهیاری‌ها از دیدگاه روستاییان با بهره گیری از مدل کانو در روستاهای شهرستان رشت، پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال پنجم، شماره ۱۴. ص ۶۹.
۱۱. پوررمضان، عیسی، ۱۳۸۹، امکان‌سنجی تجمیع تیپ روستاهای جلگه‌ای به منظور توسعه پایدار در گیلان، رساله دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.
۱۲. پورطاهری، مهدی، افتخاری، عبدالرضا رکن الدین، بدری، سید علی، ۱۳۸۹، راهبردها و سیاست‌های توسعه کالبدی سکونتگاه-های روستایی، تهران، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
۱۳. حسنلو ، لیلا، ۱۳۹۷، ارزیابی نقش مدیریت روستایی در پایداری روستاها مطالعه موردی دهستان دستجرده (شهرستان طارم)، جغرافیا و توسعه شماره ۵۲ ، صص ۱۷۷-۱۴۶.
۱۴. حسنوند، علی، ۱۳۹۰، نگرشی نو به مدیریت روستایی با تأکید بر نهادهای تأثیرگذار، فصلنامه روستا و توسعه، سال ۱۰، شماره ۲، صص ۷۷-۵۶.
۱۵. سازمان برنامه و بودجه استان گیلان، ۱۳۹۵.
۱۶. سازمان شهرداری‌ها دهیاری‌های وزارت کشور، ۱۳۸۴، بخش آمار .
۱۷. سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های وزارت کشور، ۱۳۸۴.
۱۸. علاقه‌بند، علی (۱۳۸۹)، مقدمات مدیریت آموزشی، تهران: نشر روان، ۲۲۰ ص.
۱۹. عنابستانی، علی اکبر، و حاتمی نژاد ، حجت، ۱۳۹۱، مدیریت نوین روستایی و نقش آن در تحول مساکن با توجه بر عملکرد دهیاران (مطالعه موردی دهستان میش خاص شهرستان ایلام)، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره ۷، شماره ۴، صص ۹۶-۷۴.
۲۰. فراهانی، حسین، و رستم‌خانی، احمد ۱۳۹۱، نقش دهیاری‌ها بر کیفیت زندگی روستاییان دهستان کرسف شهرستان خدابنده، مدیریت شهری، شماره ۳۰، صص ۲۱۴-۱۹۸.
۲۱. قنبری سیروس، بهرامی، کیوان، ۱۳۹۵، مدیریت محلی و نقش آن در توسعه کالبدی سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه: شهرستان چناران)، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال ۶ ، پیاپی ۲۲ ، تابستان ۱۳۹۵. صص ۲۷۰-۲۴۲
۲۲. کلانتری، خلیل، ۱۳۸۴، برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای، تهران: انتشارات خوشبین، چاپ پنجم.
۲۳. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۵، سالنامه آماری استان گیلان ، معاونت برنامه‌ریزی استان گیلان.
۲۴. مقیمی، سیدمحمد، ۱۳۸۲، اداره امور حکومت‌های محلی، تهران: انتشارات سمت.
۲۵. مولائی‌هشجین نصراله، ۱۳۹۰، جایگاه مدیریت محلی در برنامه‌ریزی کالبدی سکونتگاه‌های روستایی ایران، چاپ اول، سازمان شهرداری-ها و دهیاری‌های کشور، پژوهشکده مدیریت شهری و روستایی.
۲۶. مولایی هشجین، نصرالله، ۱۳۷۹، مفهوم، تعریف و ضرورت برنامه‌ریزی توسعه روستایی، مجله سپهر، دوره نهم، شماره ۳۳، صص ۱۵۰-۱۳۰.
۲۷. هوگلاند، اریک جیمز (۱۳۹۲)، زمین و انقلاب در ایران ۱۳۴۰ـ ۱۳۶۰. مترجم: فیروزه مهاجر، تهران: انتشارات پردیش دانش، چاپ اول، ۲۸۴ ص.
28. Dennis, E. and Erdmann, D. 2005, “Improvement of job performation”, available on: http://www.traintoingrain.com/tda/2005/03/improvingperfo .html.
29. Maccaffery, Jim, 2005, “Job performance”. Available on: www.studies_online.org.
30. Rist, Stephan. Chidambaranathan, Mani. Escobar, Cesar. Wiesmann, Urs. Zimmermann, Anne. 2007. Moving from sustainable management to sustainable governance of natural resources: the role of social learningprocesses in rural India, Bolivia and Mali, Rural Studies, 23(1): 23-37.
31. Woods, Michael, 2005, Rural Geography, SAGE Publication Ltd.
32. World Bank, 2009, World Development Report, 2000 Attacking Poverty, Washington, D.C. World Bank.